Trong bối cảnh nhiều người dân chỉ đến bệnh viện khi bệnh đã nặng, chủ trương khám sức khỏe định kỳ miễn phí được kỳ vọng sẽ giúp phát hiện bệnh sớm và giảm gánh nặng điều trị. Không để người dân chỉ đến viện khi đã quá muộn – đó là định hướng lớn từ Văn kiện Đại hội XIV của Đảng, và một lộ trình hành động cụ thể đã nhanh chóng được triển khai.
Chỉ thị và lộ trình triển khai
Ngày 6/5, Chính phủ ban hành Chỉ thị số 17 về khám sức khỏe định kỳ miễn phí cho người dân. Cùng ngày, Bộ Y tế phê duyệt kế hoạch tổ chức thực hiện trên phạm vi cả nước. Thủ tướng yêu cầu chuyển mạnh từ tư duy tập trung vào khám, chữa bệnh sang chủ động phòng bệnh, chú trọng chăm sóc sức khỏe toàn diện, liên tục theo vòng đời. Mục tiêu không chỉ phát hiện bệnh sớm mà còn giảm gánh nặng chi phí y tế cho người dân và xã hội. Theo lộ trình của Bộ Y tế, từ năm 2026 sẽ tổ chức khám sức khỏe định kỳ hoặc sàng lọc miễn phí ít nhất mỗi năm một lần, đồng thời xây dựng Sổ sức khỏe điện tử để theo dõi lâu dài.
Phối hợp liên ngành
Nhiều bộ, ngành được giao phối hợp: Bộ Công an hỗ trợ kết nối dữ liệu dân cư và xác thực thông tin trên VNeID; Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức khám cho học sinh, sinh viên; Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam triển khai khám cho người lao động; Bộ Tài chính bảo đảm kinh phí và kết nối dữ liệu bảo hiểm y tế.
Lợi ích của khám sức khỏe định kỳ
Theo TS, BS Vũ Hồng Anh, Phó Giám đốc Bệnh viện E, lợi ích lớn nhất là phát hiện bệnh sớm. “Nhiều bệnh lý như tăng huyết áp, tim mạch, tiểu đường, ung thư diễn tiến âm thầm. Không ít người đến viện khi bệnh đã nặng, điều trị tốn kém và khó hiệu quả. Khám định kỳ giúp phát hiện sớm bất thường để điều chỉnh lối sống hoặc điều trị kịp thời”, bác sĩ nói. PGS, TS Nguyễn Thị Liên Hương, Thứ trưởng Bộ Y tế, nhận định đầu tư cho y tế dự phòng có chi phí thấp hơn nhiều so với điều trị giai đoạn muộn. Khi Việt Nam già hóa dân số nhanh, số người mắc bệnh mạn tính tăng, nếu phát hiện và quản lý sớm tại tuyến cơ sở, số ca nặng chuyển tuyến trên sẽ giảm đáng kể. Người dân vùng sâu, vùng xa cũng được thu hẹp khoảng cách chăm sóc y tế.
Câu chuyện từ người dân
Bà Trần Thị Cúc (57 tuổi, Hà Nội) chia sẻ: “Trước đây tôi không có thói quen khám định kỳ vì nghĩ mình khỏe. Một lần tham gia khám sàng lọc, bác sĩ phát hiện chỉ số bất thường, kết quả là ung thư tuyến giáp giai đoạn sớm. Nhờ phát hiện sớm, tôi chỉ phẫu thuật và theo dõi, chi phí vài chục triệu đồng. Nếu phát hiện muộn, chi phí có thể lên hàng trăm triệu”. Bà cho rằng khám định kỳ giúp tránh cú sốc tài chính cho gia đình. Ông Ma Văn Hưng (60 tuổi, Tuyên Quang) cho biết người dân vùng cao ít đi khám vì đường xa, tốn thời gian và chi phí. “Nếu có đoàn khám lưu động về tận xã, thôn bản thì bà con thuận lợi hơn nhiều”.
Áp lực lên y tế cơ sở
Việc tổ chức khám cho hàng chục triệu người đặt áp lực lớn lên hệ thống y tế, đặc biệt tuyến cơ sở. Tại xã Yên Thành (Tuyên Quang), địa bàn rộng, nhiều thôn bản cách trung tâm hàng chục km đường đèo. Bác sĩ Lý Thị Đến, phụ trách Trạm Y tế xã, cho biết trạm có 11 cán bộ, phụ trách hơn 3.000 người dân. “Nếu triển khai khám diện rộng, áp lực rất lớn vì nhân lực mỏng, thiết bị xét nghiệm thiếu, người dân ở xa mất cả buổi mới tới trạm”. Khó khăn còn ở hạ tầng công nghệ: cập nhật hồ sơ sức khỏe điện tử bị gián đoạn do internet chưa ổn định. Lãnh đạo Bộ Y tế nhìn nhận, Việt Nam có hơn 100 triệu dân, gần 130.000 bác sĩ, đạt 13 bác sĩ/10.000 dân, thấp hơn nhiều nước. Phân bố không đồng đều: thành phố lớn tập trung nhiều bác sĩ, miền núi, biên giới thiếu nghiêm trọng. Ngành y có thể cần bổ sung hàng chục nghìn bác sĩ và nhân viên y tế tuyến cơ sở trong vài năm tới, đặc biệt bác sĩ đa khoa, kỹ thuật viên xét nghiệm, điều dưỡng cộng đồng.
Kinh phí và chất lượng
Chương trình có quy mô ngân sách lớn. Nếu chi phí khám cơ bản vài trăm nghìn đồng/người/lần, tổng kinh phí mỗi năm có thể lên tới hàng chục nghìn tỷ đồng, chưa kể đầu tư thiết bị, phần mềm, đào tạo, hạ tầng công nghệ. Đại biểu Quốc hội Nguyễn Lân Hiếu (Hà Nội) cho rằng cần bảo đảm chất lượng chuyên môn và khả năng theo dõi sau khám. “Nếu chỉ đo huyết áp, cân nặng rồi nhập dữ liệu cho đủ chỉ tiêu thì khó phát hiện bệnh sớm. Người dân cần được xét nghiệm, sàng lọc cơ bản phù hợp độ tuổi, giới tính. Sổ sức khỏe điện tử phải liên thông với bảo hiểm xã hội và VNeID để bác sĩ theo dõi lịch sử khám, chữa bệnh liên tục. Chuyển đổi số y tế rất quan trọng, nếu không quản lý được dữ liệu liên tục thì khám định kỳ dễ hình thức”. Ông nhấn mạnh cần cơ chế kiểm tra độc lập, đánh giá chất lượng thay vì chạy theo số lượng.
Hướng dẫn chuyên môn từ Bộ Y tế
Chiều 12/5, Bộ Y tế ban hành hướng dẫn chuyên môn gửi Sở Y tế các tỉnh, thành phố và đơn vị liên quan để tổ chức khám sức khỏe định kỳ từ năm 2026. Việc khám được thực hiện theo nhóm đối tượng và độ tuổi nhằm phát hiện sớm bệnh tật, giảm gánh nặng chi phí y tế và nâng cao hiệu quả chăm sóc sức khỏe toàn dân.
