Trong lịch sử y học Việt Nam, Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác không chỉ là một danh y lỗi lạc mà còn là một nhà văn tài hoa. Tác phẩm "Thượng kinh ký sự" của ông từng là một phần trong chương trình phổ thông, giúp thế hệ trẻ hiểu hơn về giá trị của y học cổ truyền. Qua đó, người ta nhận ra rằng nền y học dân tộc không chỉ bổ ích mà còn mang tính ứng dụng sâu sắc trong đời sống.
Y học cổ truyền: Di sản quý báu từ ngàn xưa
Một thời, xã hội Việt Nam chủ yếu dựa vào y học cổ truyền để chữa bệnh. Các thầy thuốc ngày xưa thực sự tài giỏi, dù điều kiện hành nghề có nhiều hạn chế. Khi khám bệnh cho hoàng hậu hay công chúa, các ngự y phải tuân thủ quy định nghiêm ngặt: không được tiếp xúc trực tiếp mà thông qua trung gian, dùng vật dẫn để bắt mạch, giữa hai bên luôn có màn che kín. Dù vậy, họ vẫn chẩn đoán chính xác và kê đơn thuốc hiệu quả, với đa phần là các loại lá cây, và bệnh nhân thường khỏi bệnh.
Đến nay, người dân Huế vẫn tự hào về di sản này, thể hiện qua món rượu "Minh Mạng thang" nổi tiếng. Loại rượu này được cho là giúp vua Minh Mạng - một vị vua thông minh và mẫn tiệp bậc nhất triều Nguyễn - có sức khỏe dồi dào. Khách du lịch khi rời Huế thường không quên mang theo một chai rượu này trong vali, như một kỷ vật đặc biệt.
Sự tôn trọng nghề thầy thuốc trong văn hóa Việt
Trong số những nghề được dân gian gọi bằng "thầy", chỉ có hai nghề vẫn được tôn trọng đến ngày nay là thầy giáo và thầy thuốc (xưa còn có thầy cúng, thầy bói, thầy địa lý). Điều này phản ánh sự kính trọng từ ngàn đời của người Việt đối với các thầy lang. Dù y học hiện đại đã phát triển vượt bậc, hình ảnh Hải Thượng Lãn Ông vẫn được trân quý, chứng tỏ y học cổ truyền không hề thất truyền mà vẫn song hành cùng tây y.
Không chỉ về chuyên môn, người ta còn kính trọng nhân cách của cụ Lê Hữu Trác - một người cả đời xả thân vì bệnh nhân, cứu người không vụ lợi. Đó chính là tinh thần "Lương y như từ mẫu" mà ngành y hôm nay vẫn hướng đến.
Những tâm tư của người làm nghề y hiện đại
Trong một cuộc trò chuyện nhân ngày 27/2, một bác sĩ đã chia sẻ những khó khăn trong nghề. Anh thở dài: "Bao năm nay ngành y vẫn thế". Câu nói ám chỉ chế độ đãi ngộ chưa tương xứng với công sức bỏ ra.
Theo thống kê từ một nhà báo, học phí trường y luôn thuộc top cao nhất, có trường lên tới gần 200 triệu đồng/năm. Sinh viên y phải học 6 năm, sau đó thực tập thêm 18 tháng mới có chứng chỉ hành nghề. Trong 7,5 năm đó, ngành khác đã có thể lên lương bậc 3. Hơn nữa, y là ngành phải học tập suốt đời để không bị lạc hậu.
Thế nhưng, thu nhập lại không tương xứng: tiền mổ mỗi ca chỉ khoảng 280.000 đồng ở tuyến đầu, giảm dần đến tuyến cuối còn 50.000 đồng, người phụ chỉ nhận 30.000-15.000 đồng - số tiền chỉ đủ mua một ổ bánh mì. Một ca trực 24 giờ từ sáng Chủ nhật đến sáng thứ Hai chỉ được trả 115.000 đồng, bao gồm cả tiền ăn. Trong khi đó, họ thường xuyên đối mặt với áp lực từ bệnh nhân và người nhà.
Đáng chú ý, dù lương cơ sở đã tăng 8 lần, mức phụ cấp nhân viên y tế vẫn "kiên định" một chỗ suốt 15 năm. Trên mạng xuất hiện nhóm "Biết thế không học y", phản ánh tâm trạng chán nản của nhiều người trong ngành. Vị bác sĩ còn tiết lộ, khoản hỗ trợ chống dịch Covid-19 của anh và đồng nghiệp vẫn chưa được chi trả đầy đủ. Có thời điểm, mỗi ca trực 24 giờ với vai trò phẫu thuật viên chính, phụ cấp anh nhận chỉ khoảng 65.000 đồng.
Cú sốc từ vụ án cựu Bộ trưởng Y tế
Giữa bối cảnh đó, thông tin đề nghị truy tố cựu Bộ trưởng Y tế Nguyễn Thị Kim Tiến vào ngày 27/2 đã gây chấn động. Dù đã có tin đồn và kỷ luật Đảng trước đó, nhiều người vẫn bất ngờ và đau xót.
Điều trớ trêu là chính bà Tiến từng phát động phong trào "nói không với phong bì", nhưng bản thân lại bị cáo buộc nhận hối lộ với số tiền lớn. Bà thừa nhận "cầm" khoảng 7,5 tỷ đồng và đã nộp gấp đôi để "khắc phục hậu quả". Số tiền này đủ lớn để đựng trong vali.
Hài hước ở chỗ, với trình độ và chức vụ cao, bà Tiến và thuộc cấp lại dùng 2 triệu đô la để "chạy án" và bị lừa. Trong nhiệm kỳ của bà, một clip ghi lại cảnh bệnh nhân từ dưới gầm giường bò ra chào bộ trưởng đã gây xôn xao. Dù bày tỏ xúc động trước hoàn cảnh đó, nhưng khi có dự án xây thêm bệnh viện để giảm tải cho Bệnh viện Việt Đức và Bạch Mai, bà lại để tâm đến tiền hoa hồng. Hai cơ sở này khởi công rồi bỏ dở nhiều năm, trong khi bà vẫn nhận tiền. Nếu cụ Lê Hữu Trác sống lại, có lẽ cụ cũng phải ngỡ ngàng trước sự khác biệt này.
Niềm tự hào và nỗi đau trong ngành y
Nhiều gia đình có người làm trong ngành y, và bạn bè của tác giả cũng có đông người theo nghề này. Họ vẫn tự hào về công việc cứu người hàng ngày, nhưng bên trong luôn chất chứa tâm tư. Điều khiến họ đau xót nhất là thủ lĩnh của mình - người lẽ ra phải sát cánh, bảo vệ họ - lại phản bội y đức và nhân dân.
Bài viết này không chỉ nhắc đến di sản quý báu của y học cổ truyền mà còn phản ánh những thách thức đương đại trong ngành y, từ điều kiện làm việc đến vấn đề đạo đức nghề nghiệp. Hy vọng rằng, tinh thần "Lương y như từ mẫu" của Hải Thượng Lãn Ông sẽ mãi là ngọn đuốc soi đường cho những người làm nghề y hôm nay và mai sau.
