Thực phẩm bẩn vào trường học: Hối lộ chục tỉ đồng và nỗi lo an toàn bữa ăn bán trú
Dư luận đang mong chờ những vi phạm liên quan đến bữa ăn bán trú trong trường học được xử lý nghiêm minh, đủ sức răn đe để trả lại bữa ăn an toàn cho trẻ em. Sự việc này càng trở nên cấp thiết khi hàng loạt vụ án hối lộ để đưa thực phẩm vào trường học được đưa ra ánh sáng.
Vụ thịt heo bệnh và hiệu trưởng bị tạm đình chỉ
Liên quan đến vụ việc phụ huynh phát hiện thịt heo bệnh trong bếp ăn bán trú Trường Mầm non Hòa Bình, xã Văn Lăng (Thái Nguyên), theo quyết định ngày 8/4 của UBND xã Văn Lăng, bà Nguyễn Thị Minh Khoái, Hiệu trưởng trường này, đã bị tạm đình chỉ công tác trong 15 ngày để phục vụ công tác điều tra, xác minh nguồn gốc số thịt heo dương tính với virus dịch tả heo châu Phi.
UBND tỉnh Thái Nguyên cũng đã giao Công an tỉnh chủ trì, phối hợp với các cơ quan chức năng liên quan khẩn trương điều tra, xác định rõ nguyên nhân và nguồn gốc số thực phẩm nhiễm khuẩn tại trường. Mục tiêu là làm rõ trách nhiệm của những cá nhân, tập thể liên quan và kiên quyết xử lý nghiêm nếu phát hiện hành vi vi phạm.
Sau khi xảy ra vụ việc, bà Minh Khoái đã gây xôn xao dư luận khi trả lời vòng vo về nguồn gốc xuất xứ của thực phẩm mà nhà trường nhập về để nấu ăn cho trẻ. Dù khẳng định thịt cá có giấy kiểm dịch, nhưng khi được yêu cầu chứng minh, bà hiệu trưởng này chỉ "cười trừ".
Phiên tòa hối lộ chục tỉ đồng tại Bắc Ninh
Giữa lúc dư luận đang đầy bất an về thực phẩm bẩn vào trường học, từ ngày 6 đến 10/4, TAND tỉnh Bắc Ninh đã mở phiên tòa xét xử công khai sơ thẩm vụ án đưa, nhận hối lộ xảy ra tại một số cơ quan quản lý giáo dục và các trường mầm non trên địa bàn, liên quan đến việc cung cấp thực phẩm phục vụ bữa ăn bán trú.
Theo hồ sơ vụ án, Công ty TNHH Thương mại và Dịch vụ Bảo An Huy có trụ sở tại phường Việt Hưng (Hà Nội), do Nguyễn Văn Huy làm giám đốc, đã ký hợp đồng cung cấp thực phẩm cho một số trường mầm non trên địa bàn tỉnh. Để được ký kết và duy trì hợp đồng, giám đốc công ty đã trực tiếp liên hệ với lãnh đạo các phòng GD-ĐT, đặt vấn đề "tạo điều kiện" và thực hiện việc đưa tiền theo hình thức trích lại phần trăm doanh thu hằng tháng, với tỷ lệ từ 1 đến 3%.
Đồng thời, công ty này cũng thỏa thuận với các hiệu trưởng trường mầm non mức "hoa hồng" từ 5 đến 15% giá trị thực phẩm cung cấp nhằm bảo đảm việc ký kết và kéo dài hợp đồng qua nhiều năm học. Việc đưa tiền chủ yếu thông qua chuyển khoản ngân hàng, căn cứ trên doanh thu cung cấp thực phẩm hằng tháng.
Đáng chú ý, với những trường có ý định chấm dứt hợp đồng do giá cao hơn thị trường, bị cáo Huy đã nhờ sự can thiệp từ lãnh đạo phòng GD-ĐT để gây sức ép, buộc các nhà trường tiếp tục duy trì hợp đồng.
Hậu quả nghiêm trọng và tổng số tiền hối lộ
Kết quả điều tra và thẩm vấn công khai tại phiên tòa xác định, trong khoảng thời gian từ năm 2013 đến 2024, các bị cáo là phó chủ tịch UBND huyện, lãnh đạo phòng GD-ĐT và hiệu trưởng các trường mầm non đã lợi dụng chức vụ, quyền hạn được giao, nhiều lần nhận tiền của bị cáo Huy.
Mục đích là tạo điều kiện cho Công ty Bảo An Huy ký kết hợp đồng cung cấp thực phẩm với giá cao hơn thị trường vào các trường do mình quản lý. Để có nguồn chi hối lộ, bị cáo Huy đã nâng giá nhiều mặt hàng thực phẩm cao hơn giá ngoài thị trường từ 1 đến 1,5 lần. Tổng số tiền bị cáo dùng đưa hối lộ được xác định là hơn 13,2 tỉ đồng.
Nỗi lo của các trường học và đề xuất giải pháp
Từ những vụ việc cụ thể này, dư luận không khỏi lo ngại đó không phải là trường hợp cá biệt và mong muốn cơ quan chức năng, đặc biệt là công an các tỉnh, thành cần đưa ra ánh sáng nhiều vụ việc tương tự và xử lý nghiêm để đánh động và đủ sức răn đe.
Về phía các trường, nhiều ý kiến chia sẻ tổ chức bữa ăn bán trú trong tâm trạng "vừa làm vừa run" do thiếu chuyên môn về thực phẩm, y tế, trong khi việc truy xuất nguồn gốc khó khăn. Nếu xảy ra mất an toàn, hiệu trưởng lại là người chịu trách nhiệm cao nhất.
Hiệu trưởng một trường tiểu học ở Hà Nội cho biết, rất cần bộ lọc từ cơ quan quản lý, nơi có thể xác nhận đơn vị nào thực sự an toàn, thay vì để trường tự lần mò giữa hàng loạt giấy tờ hợp lệ. Hiệu trưởng một trường THCS ở xã ngoại thành Hà Nội cũng cho rằng, lo nhất là trường học không có bếp ăn tự nấu, phải đặt suất ăn cho các công ty thì nguy cơ mất an toàn thực phẩm càng cao.
Do đó, theo hiệu trưởng này, cần quy định rõ vai trò của từng cá nhân, đơn vị trong từng khâu, đồng thời xử phạt thật nặng hành vi cố tình gây hại cho sức khỏe con người. Làm sao để thầy cô giáo ở trường chuyên tâm dạy học, không phải lo lắng về thịt, cá nhiễm bệnh.
Khó khăn trong kiểm soát và giải pháp từ các trường
Ông Nguyễn Tuấn Anh, Phó chủ tịch UBND phường Thanh Liệt (Hà Nội), địa bàn có một trường nhập thịt heo của Công ty Cường Phát trong 4 ngày, cũng cho biết sự việc đang được cơ quan công an tiếp tục xác minh. Tuy nhiên, theo ông Tuấn Anh, bản chất sai phạm từ khâu kiểm định tại lò mổ và nhà trường là nạn nhân vì họ chỉ có thể kiểm tra hồ sơ nguồn gốc và quan sát bằng cảm quan.
Hiện ở khâu giao nhận thực phẩm, chưa có thiết bị kiểm tra dư lượng thuốc bảo vệ thực vật cũng như chất lượng thịt, cá. Ông Tuấn Anh cho rằng hành lang pháp lý và quy định xử lý vi phạm liên quan bữa ăn bán trú hiện nay đã đủ sức răn đe, nhưng có thể vì lợi nhuận nên đơn vị cung ứng thực phẩm vẫn cố tình vi phạm.
Để đối phó với tình trạng này, nhiều trường học đã áp dụng các biện pháp kiểm soát chặt chẽ. Bà Nguyễn Thị Minh Nguyệt, Hiệu trưởng Trường Tiểu học Hiệp Tân, phường Phú Thạnh (TP.HCM), chia sẻ mỗi sáng sớm bà thường đón học sinh ở cổng để thuận tiện quan sát khâu tiếp phẩm.
Rau củ nào bị dập, thịt, cá có mùi và màu khác lạ, tổ kiểm tra tiếp phẩm của trường đều xử lý, lập biên bản, yêu cầu đổi ngay lô hàng mới. Nhà cung cấp phải cam kết giải quyết ngay.
Ông Đỗ Đình Đảo, Hiệu trưởng Trường THPT Nguyễn Hữu Thọ, phường Xóm Chiếu, TP.HCM, nhấn mạnh áp lực về an toàn thực phẩm là nỗi lo thường trực, mang tính sống còn. Chỉ một sơ suất nhỏ trong khâu chế biến, bảo quản hay lựa chọn nguyên liệu cũng có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng.
Giải pháp của trường thời gian qua là kiểm soát chặt chẽ chất lượng đầu vào thực phẩm, lựa chọn nhà cung cấp uy tín, có đầy đủ hồ sơ pháp lý và chứng nhận đủ điều kiện an toàn thực phẩm. Hợp đồng cung ứng phải quy định cụ thể về tiêu chuẩn chất lượng, trách nhiệm và chế tài xử lý vi phạm.
Song song với đó là quy trình kiểm tra nguyên liệu đầu vào hằng ngày, lưu mẫu thực phẩm, có tổ giám sát nội bộ với sự tham gia của đại diện ban giám hiệu, giáo viên và đại diện cha mẹ học sinh các lớp. Trường học này cũng có biểu mẫu trực tuyến cho học sinh đánh giá về bữa ăn.
Bà Võ Thị Hồng Thu, Hiệu trưởng Trường Tiểu học Nguyễn Văn Trân, xã Hưng Long, TP.HCM, cho biết thực phẩm nhập vào đều được kiểm tra cảm quan, hóa đơn, nguồn gốc và kiên quyết từ chối nhập hàng nếu không đạt yêu cầu.
Trường có kế hoạch phân công giám sát bữa ăn mỗi ngày với thành phần gồm ban giám hiệu, nhân viên y tế, giáo viên phụ trách bán trú. Đại diện cha mẹ học sinh được tham gia giám sát định kỳ và đột xuất.
Bà Nguyễn Thị Hồng Quế, Hiệu trưởng Trường Mầm non Họa Mi 2, phường Chợ Lớn (TP.HCM), nơi mỗi ngày có 500 trẻ theo học và ăn bán trú, cho biết từ 5 giờ sáng, bộ phận tiếp phẩm đã phải có mặt ở trường để giám sát, kiểm tra thực phẩm tươi, rau củ quả, thịt, cá.
Hiệu trưởng không chỉ giám sát trực tiếp, mà còn có thể giám sát toàn bộ khu vực nhà bếp qua camera từ các thiết bị di động, đảm bảo mọi khâu đều được kiểm soát chặt chẽ.
