Một nghiên cứu quy mô lớn của Trường Y tế Công cộng Harvard T.H. Chan vừa công bố những phát hiện quan trọng về mối liên hệ giữa việc tiêu thụ khoai tây và nguy cơ mắc bệnh tiểu đường type 2. Theo đó, thủ phạm chính không phải là củ khoai tây mà là cách chế biến và khẩu phần ăn. Khoai tây luộc hoặc nướng, ăn với mức độ vừa phải, gần như không làm tăng nguy cơ mắc bệnh, trong khi khoai tây chiên có thể làm tăng tới 23% nguy cơ cho mỗi khẩu phần ăn thêm mỗi ngày.
Kết quả nghiên cứu được đăng tải trên tạp chí Diabetes Care, dựa trên việc phân tích dữ liệu của hơn 200.000 người trong suốt 20 năm theo dõi. Nhóm nghiên cứu đã sử dụng ba bộ dữ liệu lớn gồm Nghiên cứu Sức khỏe của Y tá (Nurses‘ Health Study), Nghiên cứu Sức khỏe của Y tá II và Nghiên cứu theo dõi Chuyên gia Y tế. Tất cả những người tham gia đều không mắc bệnh tiểu đường, ung thư tim mạch hoặc đột quỵ tại thời điểm bắt đầu nghiên cứu.
Khoai tây chiên – thủ phạm gia tăng nguy cơ mắc bệnh
Phân tích cho thấy, những người ăn khoai tây chiên từ 2 lần/tuần trở lên có nguy cơ phát triển bệnh tiểu đường type 2 cao hơn đáng kể so với những người ăn dưới 1 lần mỗi tháng. Cụ thể, việc tiêu thụ thêm mỗi khẩu phần khoai tây chiên mỗi ngày làm tăng 23% nguy cơ mắc bệnh. Trong khi đó, với khoai tây luộc, nghiền hoặc nướng, con số này chỉ là 9% – và sau khi điều chỉnh các yếu tố nhiễu như chỉ số khối cơ thể, chế độ ăn tổng thể, mức độ hoạt động thể chất, mối liên hệ này gần như không có ý nghĩa thống kê.
Sự khác biệt lớn đến từ các chất sinh ra trong quá trình chiên rán. Khoai tây chiên thường được ngâm trong dầu ở nhiệt độ cao, tạo ra acrylamide – một chất có khả năng gây viêm và làm tăng đề kháng insulin. Ngoài ra, lượng muối cao và chất béo không lành mạnh trong món ăn này cũng góp phần làm suy giảm chức năng tế bào beta của tuyến tụy, dẫn đến rối loạn chuyển hóa đường.
Khẩu phần vàng: không quá một củ vừa mỗi lần
Các nhà nghiên cứu nhấn mạnh rằng không cần phải loại bỏ khoai tây khỏi thực đơn. Điều quan trọng là kiểm soát khẩu phần và lựa chọn phương pháp chế biến lành mạnh. Một củ khoai tây cỡ vừa (khoảng 150g) mỗi lần, cách 2-3 ngày một lần, được xem là an toàn. Nên ăn cùng rau xanh, protein từ thịt nạc hoặc các loại đậu để làm chậm quá trình hấp thu đường vào máu.
Một kết quả đáng chú ý khác: nếu thay thế một khẩu phần khoai tây mỗi ngày bằng ngũ cốc nguyên hạt như yến mạch, gạo lứt hoặc bánh mì đen, nguy cơ mắc bệnh tiểu đường type 2 giảm tới 20%. Lý do là ngũ cốc nguyên hạt chứa chất xơ hòa tan, vitamin nhóm B và các hợp chất thực vật giúp cải thiện độ nhạy insulin và kiểm soát đường huyết sau bữa ăn.
Lời khuyên từ các chuyên gia cho người yêu thích khoai tây
Dựa trên kết quả nghiên cứu, các chuyên gia dinh dưỡng đưa ra một số gợi ý thiết thực để vẫn có thể thưởng thức khoai tây mà không làm tăng nguy cơ tiểu đường:
- Ưu tiên luộc, hấp hoặc nướng thay vì chiên ngập dầu hoặc xào với nhiều mỡ.
- Không ăn kèm bơ, kem, phô mai, thay vào đó dùng sữa chua không đường, gia vị thảo mộc hoặc một chút dầu ô liu.
- Giữ nguyên vỏ khoai tây để tăng hàm lượng chất xơ và các khoáng chất như kali, magie.
- Kết hợp khoai tây với protein và chất xơ từ rau củ, salad hoặc thịt nạc.
- Tránh ăn khoai tây nghiền nhuyễn, vì quá trình nghiền làm tăng chỉ số đường huyết của món ăn.
Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng những người có nguy cơ cao mắc tiểu đường, bao gồm người thừa cân, người ít vận động hoặc có tiền sử gia đình mắc bệnh, cần đặc biệt lưu ý đến cách tiêu thụ khoai tây của mình. Thay đổi nhỏ trong thói quen ăn uống, như từ bỏ khoai tây chiên và chọn khoai tây luộc, có thể tạo ra khác biệt lớn trong việc phòng bệnh lâu dài.
Bệnh tiểu đường type 2 đang trở thành một đại dịch toàn cầu, ảnh hưởng đến hàng trăm triệu người. Kết quả từ các nghiên cứu như của Harvard không chỉ giúp người dân hiểu rõ hơn về vai trò của cách chế biến thực phẩm mà còn góp phần xây dựng các hướng dẫn dinh dưỡng dựa trên bằng chứng khoa học, nhằm giảm gánh nặng bệnh mãn tính.
