Tại Khoa Cấp cứu, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương – nơi tiếp nhận các ca bệnh truyền nhiễm nặng từ nhiều tuyến chuyển đến – các bác sĩ thường xuyên điều trị những bệnh nhân cúm mùa có biến chứng nghiêm trọng. Bác sĩ chuyên khoa cấp II Nguyễn Trung Cấp, Phó Giám đốc bệnh viện, cho biết có hai nhóm khi mắc cúm có thể diễn biến nặng.
Nhóm nguy cơ cao thứ nhất: Người cao tuổi và người mắc bệnh lý nền
Đối với nhóm này, cúm mùa có thể trở thành yếu tố kích hoạt khiến các bệnh mạn tính tiến triển nặng hơn, như bệnh tim mạch, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, đái tháo đường… Nhiễm cúm có thể làm gia tăng nguy cơ xuất hiện các biến cố như viêm phổi, nhồi máu cơ tim, đột quỵ, nhiễm trùng huyết và làm tăng nguy cơ tử vong.
Nhóm nguy cơ cao thứ hai: Người trẻ khỏe mạnh nhưng virus cúm gây tổn thương nghiêm trọng
Ở nhóm này, virus cúm không chỉ tác động lên đường hô hấp mà còn ảnh hưởng đến nhiều cơ quan khác, gây viêm phổi nặng, suy hô hấp, viêm cơ tim hoặc viêm màng ngoài tim.
Bác sĩ Nguyễn Trung Cấp chia sẻ, bệnh viện từng tiếp nhận một bệnh nhân nữ 63 tuổi, có tiền sử tăng huyết áp và đái tháo đường nhiều năm. Ban đầu, bệnh nhân chỉ xuất hiện các triệu chứng sốt, ho giống cúm thông thường. Sau khoảng 3 ngày, bệnh nhân xuất hiện tình trạng lơ mơ, hôn mê. Khi nhập viện, bệnh nhân bị rối loạn đường huyết nghiêm trọng, rối loạn nước điện giải và sốc nhiễm trùng. Dù được hồi sức tích cực, bệnh nhân đã không qua khỏi.
Một trường hợp khác là bệnh nhân nam 24 tuổi, trước đó hoàn toàn khỏe mạnh. Sau khi mắc cúm và tự điều trị tại nhà, đến ngày thứ tư xuất hiện đau ngực, khó thở. Khi nhập viện, bệnh nhân bị viêm phổi nặng, suy hô hấp, tổn thương phổi lan rộng hai bên, kèm theo viêm cơ tim và tràn dịch màng ngoài tim. Người bệnh phải trải qua nhiều biện pháp hồi sức chuyên sâu như thở máy, lọc máu và sử dụng hệ thống hỗ trợ tuần hoàn ngoài cơ thể. Sau nhiều tuần điều trị tích cực, bệnh nhân mới có thể hồi phục.
Gánh nặng điều trị và chi phí y tế
Theo bác sĩ Nguyễn Trung Cấp, đối với nhóm nguy cơ cao, cúm mùa tạo ra gánh nặng lớn về sức khỏe, thời gian điều trị và chi phí y tế. Về tổn thương cơ thể, virus cúm có thể trực tiếp gây viêm đường hô hấp, viêm phổi do virus, viêm cơ tim. Đồng thời, tình trạng nhiễm cúm còn làm suy giảm miễn dịch, tạo điều kiện cho các nhiễm trùng thứ phát như viêm phổi do vi khuẩn, nhiễm khuẩn huyết. Ở người có bệnh nền, cúm có thể làm mất kiểm soát các bệnh lý đang ổn định, khiến nguy cơ biến chứng tăng lên đáng kể. Người cao tuổi sau một đợt cúm nặng cũng có thể suy giảm khả năng vận động, giảm khả năng tự chăm sóc trong thời gian dài.
Về thời gian điều trị, một trường hợp cúm thông thường có thể hồi phục sau khoảng 5-7 ngày. Tuy nhiên, những bệnh nhân cúm nặng, đặc biệt khi xuất hiện biến chứng, có thể cần điều trị tại khoa hồi sức tích cực trong nhiều tuần, thậm chí nhiều tháng để kiểm soát tổn thương cơ quan và phục hồi chức năng. Chi phí điều trị cũng là một gánh nặng lớn. Những trường hợp phải sử dụng các kỹ thuật điều trị chuyên sâu như thở máy, lọc máu liên tục, hệ thống hỗ trợ tuần hoàn ngoài cơ thể, kết hợp với các thuốc điều trị bội nhiễm có thể khiến chi phí điều trị một ca cúm nặng lên tới hàng chục, thậm chí hàng trăm triệu đồng.
Sai lầm thường gặp trong tự điều trị
Bác sĩ Nguyễn Trung Cấp cho biết, trong quá trình điều trị, các bác sĩ nhận thấy nhiều trường hợp bệnh nhân cúm trở nặng do tâm lý chủ quan hoặc mắc sai lầm trong quá trình tự điều trị. Sai lầm đầu tiên là coi cúm là bệnh “xoàng”. Mặc dù đa số trường hợp cúm diễn biến nhẹ, vẫn có những bệnh nhân chuyển nặng rất nhanh, không chỉ ở người cao tuổi, người có bệnh nền mà cả người trẻ khỏe mạnh.
Sai lầm thứ hai là tự ý sử dụng thuốc, đặc biệt là kháng sinh và các thuốc chứa corticoid. Cúm do virus cúm gây ra, vì vậy kháng sinh không có tác dụng trong điều trị cúm thông thường. Việc tự ý sử dụng kháng sinh không những không giúp bệnh nhanh khỏi mà còn làm gia tăng nguy cơ kháng thuốc. Trong khi đó, thuốc chứa corticoid nếu sử dụng không đúng chỉ định có thể gây suy giảm miễn dịch, làm tăng nguy cơ bội nhiễm và khiến bệnh diễn biến phức tạp hơn.
Sai lầm thứ ba là bỏ qua các dấu hiệu cảnh báo. Người bệnh cần đến cơ sở y tế khi xuất hiện các biểu hiện như sốt cao liên tục không giảm sau 48 giờ, khó thở, đau tức ngực, nôn nhiều không thể ăn uống, lơ mơ, lú lẫn hoặc tình trạng sức khỏe suy giảm nhanh chóng. Đặc biệt, ở người cao tuổi và người có bệnh nền, dấu hiệu nguy hiểm đôi khi không biểu hiện rõ ràng mà chỉ là tình trạng mệt mỏi, suy sụp nhanh.
Khuyến cáo phòng bệnh chủ động
Để chủ động phòng ngừa cúm mùa, bác sĩ Nguyễn Trung Cấp khuyến cáo người dân cần thực hiện đồng thời nhiều biện pháp, bao gồm hạn chế tiếp xúc gần với người đang có triệu chứng hô hấp, đeo khẩu trang khi có biểu hiện sốt, ho, sổ mũi, vệ sinh tay thường xuyên và chủ động tiêm vaccine phòng cúm. Virus cúm có khả năng thay đổi đặc điểm kháng nguyên theo thời gian, đồng thời lượng kháng thể bảo vệ sau tiêm cũng suy giảm dần. Vì vậy, tiêm vaccine cúm hằng năm giúp cơ thể được cập nhật khả năng bảo vệ trước các chủng virus đang lưu hành.
Thời điểm tiêm phòng tốt nhất là trước mùa cúm cao điểm. Tuy nhiên, tại Việt Nam, cúm có thể xuất hiện quanh năm, do đó người dân không nên chờ đến khi dịch bùng phát mới đi tiêm phòng. Đối với người cao tuổi, người mắc bệnh nền, việc phòng cúm càng cần được chú trọng. Bên cạnh tiêm vaccine, nhóm này cần kiểm soát tốt các bệnh mạn tính, duy trì chế độ dinh dưỡng hợp lý, giữ vệ sinh hô hấp và tuân thủ hướng dẫn điều trị của bác sĩ.
