Gây tê ngoài màng cứng là kỹ thuật đưa thuốc tê nồng độ thấp vào khoang ngoài màng cứng vùng thắt lưng qua ống thông mềm, nhỏ, giúp sản phụ giảm đau khi sinh nhưng vẫn tỉnh táo.
Kỹ thuật gây tê ngoài màng cứng hoạt động như thế nào?
Theo PGS.TS Nguyễn Toàn Thắng, Bệnh viện Bạch Mai cơ sở Ninh Bình, thuốc tê tác động lên đường dẫn truyền thần kinh, làm giảm tín hiệu đau từ tử cung và đường sinh dục truyền về não. Sản phụ giảm rõ rệt cảm giác đau nhưng vẫn hoàn toàn tỉnh táo, có thể cảm nhận cuộc sinh và phối hợp với nhân viên y tế. Thuốc tê thường được truyền liên tục bằng bơm tiêm điện với liều lượng phù hợp cho từng sản phụ, duy trì hiệu quả giảm đau đến khi em bé chào đời.
Thời điểm thực hiện và quy trình
Thông thường, gây tê ngoài màng cứng được thực hiện khi cổ tử cung mở khoảng 3-4 cm. Trong một số trường hợp, sản phụ có nhu cầu giảm đau ở thời điểm khác vẫn có thể được xem xét nếu không có chống chỉ định. Trước thủ thuật, sản phụ được hướng dẫn ngồi hoặc nằm nghiêng, cong lưng tối đa. Sau khi sát khuẩn và gây tê tại chỗ, bác sĩ đưa catheter vào đúng vị trí. Quá trình này thường chỉ gây khó chịu nhẹ. Sau vài phút truyền thuốc, cơn đau giảm đáng kể, sản phụ tỉnh táo và có thể trò chuyện.
Lợi ích của gây tê ngoài màng cứng
Theo các bác sĩ Trung tâm Gây mê Hồi sức Bệnh viện Bạch Mai, phương pháp này giúp kiểm soát hiệu quả cơn đau, giữ sức lực cho mẹ, giảm lo lắng và căng thẳng. Khi sản phụ thoải mái, bác sĩ sản khoa thuận lợi hơn trong theo dõi cuộc đẻ và hỗ trợ thủ thuật. Trong trường hợp cần mổ lấy thai cấp cứu, catheter đã đặt có thể dùng để cung cấp thuốc vô cảm và giảm đau sau phẫu thuật. PGS.TS Nguyễn Toàn Thắng cho biết: "Nếu sản phụ xuất hiện cảm giác tê hoặc nặng chân nhiều, bác sĩ sẽ điều chỉnh liều thuốc để đảm bảo vừa giảm đau hiệu quả, vừa duy trì khả năng vận động phù hợp". Các nghiên cứu hiện nay cho thấy gây tê ngoài màng cứng không làm tăng nguy cơ mổ lấy thai và không phải nguyên nhân gây đau lưng mạn tính sau sinh.
Biến chứng hiếm gặp
Dù an toàn, phương pháp có thể xuất hiện một số biến chứng hiếm gặp. Đau đầu sau chọc tê xảy ra khoảng 1% trường hợp do kim vô tình qua màng cứng, thường tự cải thiện hoặc điều trị bằng thuốc giảm đau, truyền dịch, nghỉ ngơi. Với trường hợp kéo dài, bác sĩ có thể thực hiện "Blood Patch" - vá màng cứng bằng máu tự thân. Biến chứng nghiêm trọng như ngộ độc thuốc tê toàn thân (LAST) hoặc tê tủy sống toàn bộ rất hiếm. Nhiễm trùng hoặc tụ máu khoang ngoài màng cứng có tỷ lệ khoảng 1/200.000 trường hợp. Quy trình luôn tuân thủ nghiêm ngặt về vô khuẩn, và có thể sử dụng CT, MRI để phát hiện và xử trí kịp thời.
Đối tượng phù hợp và chống chỉ định
Theo bác sĩ Toàn Thắng, gây tê ngoài màng cứng có thể áp dụng cho phần lớn sản phụ có nhu cầu giảm đau và đã được đánh giá trước. Phương pháp đặc biệt có lợi với thai phụ mắc bệnh tim mạch, tiền sản giật (khi tiểu cầu trên 100 G/L, không rối loạn đông máu) hoặc bệnh lý hô hấp. Tuy nhiên, không chỉ định cho sản phụ từ chối hoặc không hợp tác; rối loạn đông máu nặng; mất máu nhiều, sốc; nhiễm trùng vị trí chọc kim; đang dùng thuốc chống đông chưa đủ thời gian an toàn; hoặc mắc bệnh lý thần kinh, tủy sống phức tạp. Nếu nhập viện khi cổ tử cung mở quá lớn (trên 6-8 cm) hoặc cuộc sinh diễn tiến quá nhanh, bác sĩ sẽ cân nhắc phương pháp khác như gây tê tủy sống liều thấp.
