Một nam thanh niên 23 tuổi, nặng khoảng 90 kg, chỉ số BMI gần 30, đã tìm đến thạc sĩ, bác sĩ Dương Thị Phượng, khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện Đại học Y Dược - cơ sở Linh Đàm (Hà Nội), trong tình trạng thừa cân, kháng insulin và rối loạn đường huyết ở giai đoạn tiền đái tháo đường.
Giảm cân sai cách có thể đẩy cơ thể vào kháng insulin
Trước đó, người bệnh đã áp dụng chế độ ăn gián đoạn trong thời gian dài để giảm cân. Giai đoạn đầu, anh giảm được khoảng 6-7 kg khá nhanh. Tuy nhiên, sau một thời gian, cân nặng chững lại, cơ thể thường xuyên mệt mỏi, căng thẳng và rất khó duy trì chế độ ăn. Khi quay trở lại ăn uống bình thường, cân nặng tăng nhanh trở lại. Kết quả thăm khám cho thấy người bệnh đã xuất hiện tình trạng kháng insulin kèm rối loạn đường huyết.
Bác sĩ Phượng cho biết sau khi thăm khám, vị chuyên gia đã xây dựng lại phác đồ giảm cân theo hướng giảm tổng năng lượng nạp vào mỗi ngày. Bên cạnh đó, thực đơn cũng tăng chất xơ, ưu tiên thực phẩm có mật độ năng lượng thấp nhưng tạo cảm giác no lâu, đồng thời thiết kế thực đơn đa dạng phù hợp khẩu vị để người bệnh có thể duy trì lâu dài. Song song là chương trình luyện tập thể lực đều đặn. Sau khoảng 2 tháng, bệnh nhân giảm thêm khoảng 8 kg. Chỉ số insulin được cải thiện, đường huyết trở về ngưỡng kiểm soát và chưa tiến triển thành đái tháo đường.
Không nên giảm cân bằng cách nhịn ăn cực đoan
Trước xu hướng áp dụng chế độ ăn gián đoạn hoặc low-carb để giảm cân, bác sĩ Phượng cho rằng đây không phải lựa chọn phù hợp với hầu hết mọi người, đặc biệt là người đã có kháng insulin. "Các phương pháp này thường giúp giảm cân nhanh trong thời gian đầu nhưng khó duy trì lâu dài. Việc thường xuyên bỏ bữa sáng hoặc nhịn ăn kéo dài còn có thể làm rối loạn nhịp sinh học, khiến tình trạng kháng insulin nặng hơn ở một số người", bác sĩ Phượng nói với Tri Thức - Znews. "Nhiều nghiên cứu cũng cho thấy bỏ bữa sáng liên quan đến việc tăng nguy cơ các biến cố tim mạch, trong đó có đột quỵ", bác sĩ cho biết.
Theo chuyên gia, nguyên tắc giảm cân khoa học là giảm tổng năng lượng nạp vào khoảng 500 kcal mỗi ngày kết hợp tăng tiêu hao năng lượng bằng vận động, thay vì cắt bỏ hoàn toàn một bữa ăn hoặc loại bỏ hẳn nhóm tinh bột. Người giảm cân vẫn nên duy trì 3 bữa chính, nhưng điều chỉnh khẩu phần để tổng năng lượng thấp hơn nhu cầu. Nếu kết hợp chế độ ăn hợp lý với luyện tập đều đặn, hiệu quả giảm cân sẽ bền vững hơn nhiều so với nhịn ăn. Đối với chế độ ăn low-carb, bác sĩ cho biết người cần giảm cân có thể giảm tỷ lệ carbohydrate xuống khoảng 45-50% tổng năng lượng thay vì 50-60% như người bình thường, song không nên cắt bỏ hoàn toàn tinh bột khỏi khẩu phần.
Kháng insulin có thể đảo ngược nếu thay đổi lối sống
Theo bác sĩ Dương Thị Phượng, insulin là hormone do tuyến tụy tiết ra, có vai trò điều hòa đường huyết. Sau khi ăn các thực phẩm chứa tinh bột hoặc đường như cơm, bánh mì, khoai, sữa hay đồ ngọt, cơ thể sẽ tiết insulin để đưa glucose từ máu vào tế bào sử dụng làm năng lượng, giúp duy trì đường huyết ổn định.
Kháng insulin là tình trạng các tế bào đáp ứng kém với hormone này. Khi đó, tuyến tụy buộc phải tiết nhiều insulin hơn để giữ đường huyết trong giới hạn bình thường. Nếu kéo dài, tuyến tụy dần suy giảm chức năng, đường huyết tăng cao và có thể tiến triển thành tiền đái tháo đường hoặc đái tháo đường type 2. "Tuy nhiên, kháng insulin hoàn toàn có thể cải thiện, thậm chí đảo ngược ở nhiều trường hợp nếu người bệnh thay đổi lối sống đúng cách", bác sĩ Phượng nhấn mạnh.
Theo chuyên gia này, yếu tố quan trọng nhất là giảm cân ở người thừa cân, béo phì. Người bệnh cần cắt giảm lượng tinh bột trong khẩu phần, đặc biệt là cơm, bánh mì, bún, miến, khoai cùng các loại đồ uống có đường và thực phẩm chứa nhiều đường. Thay vào đó, nên tăng cường chất xơ từ rau xanh, yến mạch và các loại đậu; bổ sung đủ protein lành mạnh từ cá, thịt trắng, đồng thời duy trì vận động thể lực thường xuyên. Những thay đổi này giúp tăng độ nhạy insulin, kiểm soát đường huyết và hỗ trợ duy trì cân nặng hợp lý.
