EV71 - Virus Tay Chân Miệng Nguy Hiểm Tái Xuất Mạnh, Đe Dọa Trẻ Nhỏ
EV71, hay còn được biết đến với tên gọi Enterovirus 71, là một chủng virus đường ruột thuộc chi Enterovirus trong họ Picornaviridae. Đây chính là tác nhân phổ biến nhất gây ra bệnh tay chân miệng ở trẻ em, đặc biệt là trẻ nhỏ dưới 5 tuổi. Enterovirus A71 lần đầu tiên được phân lập vào năm 1969 tại California, Hoa Kỳ, từ mẫu phân của một bệnh nhân nữ mắc bệnh viêm não. Tuy nhiên, nhiều nghiên cứu khoa học gần đây chỉ ra rằng virus này có thể đã tồn tại từ năm 1963, cho thấy lịch sử lâu đời của nó.
Hiện nay, EV71 được phân loại thành ít nhất 8 nhóm gen khác nhau, từ A đến H, nhưng tất cả đều thuộc cùng một kiểu huyết thanh. Trong số đó, hai nhóm gen B và C tiếp tục được chia nhỏ thành các phân nhóm cụ thể bao gồm B1–B5 và C1–C5. Đây cũng là hai nhóm gen được ghi nhận phổ biến nhất trên toàn cầu, đóng vai trò chính trong các đợt bùng phát dịch bệnh truyền nhiễm, đặc biệt là tại khu vực Đông Á.
Phân Bố Địa Lý Của Các Nhóm Gen EV71
Về phân bố địa lý, các nhóm gen của Enterovirus A71 có xu hướng xuất hiện theo từng khu vực cụ thể, góp phần lý giải đặc điểm dịch tễ học của bệnh tay chân miệng trên toàn thế giới:
- Nhóm C4: Thường gặp chủ yếu tại Trung Quốc.
- Các nhóm B4, B5 và C5: Phổ biến ở nhiều quốc gia châu Á khác ngoài Trung Quốc.
- Nhóm C1 và C2: Chủ yếu được ghi nhận tại khu vực châu Âu.
Những khác biệt này không chỉ phản ánh sự đa dạng di truyền của virus mà còn ảnh hưởng đến chiến lược phòng chống dịch tại từng địa phương.
Tình Hình Dịch Bệnh Tại TP.HCM: Số Ca Tăng Đột Biến Và Ca Tử Vong
Theo thông tin từ bác sĩ Lê Hồng Nga, Phó giám đốc Trung tâm Kiểm soát Bệnh tật TP HCM, trong 12 tuần đầu năm nay, các bệnh viện trên địa bàn thành phố đã tiếp nhận gần 11.000 ca mắc bệnh tay chân miệng. Con số này tăng gấp đôi so với cùng kỳ năm trước, báo hiệu một đợt bùng phát dịch nghiêm trọng. Đáng lo ngại hơn, tỷ lệ ca bệnh nặng từ độ 2B trở lên đã tăng gấp 5 lần so với năm ngoái, và đã có 4 trẻ tử vong, trong khi năm 2023 không ghi nhận ca tử vong nào do tay chân miệng.
Kết quả giám sát dịch tễ xác nhận sự tái xuất mạnh mẽ của virus Enterovirus 71 (EV71) - một chủng virus có độc lực cao, với ái lực đặc biệt đối với hệ thần kinh và khả năng gây ra các biến chứng tim mạch, hô hấp nghiêm trọng. Hệ thống giám sát cũng chỉ ra rằng các trường mầm non và nhà trẻ đang trở thành những "điểm nóng" của dịch bệnh. Toàn thành phố hiện ghi nhận 332 ổ dịch, trong đó hơn 54% xuất phát từ các cơ sở giáo dục.
Tuy nhiên, việc phát hiện sớm các ca bệnh tại những nơi này vẫn còn gặp nhiều khó khăn. Nguyên nhân chính là do đội ngũ y tế học đường và trạm y tế cơ sở thường xuyên biến động, đồng thời còn hạn chế về kinh nghiệm trong việc nhận diện các dấu hiệu cảnh báo ban đầu của bệnh.
Cảnh Báo Từ Bộ Y Tế Và Biện Pháp Ứng Phó Khẩn Cấp
Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Liên Hương đã đưa ra cảnh báo về nguy cơ bùng phát dịch ở mức cao, đặc biệt là tại khu vực phía Nam khi bước vào mùa nắng nóng. Đây là thời điểm dễ xuất hiện tình trạng "dịch chồng dịch" với các bệnh truyền nhiễm khác như Sốt xuất huyết, Sởi và Viêm não mô cầu, làm gia tăng áp lực lên hệ thống y tế.
Trước tình hình này, Bộ Y tế yêu cầu các địa phương chủ động mua sắm và dự trữ đầy đủ thuốc điều trị như Gamma Globulin, Phenobarbital cùng các vật tư y tế cần thiết khác. Mục tiêu là tránh để xảy ra tình trạng thiếu thuốc, khiến bệnh nhân phải chuyển tuyến không cần thiết, gây nguy hiểm đến tính mạng.
Bên cạnh đó, lãnh đạo Bộ Y tế cũng đề nghị tăng cường hội chẩn từ xa giữa các bệnh viện tuyến cuối và tuyến tỉnh. Biện pháp này nhằm xử lý kịp thời các ca bệnh nặng ngay tại địa phương, giảm thiểu rủi ro trong quá trình chuyển viện. Ngành y tế cần phối hợp chặt chẽ với ngành giáo dục để kiểm soát vệ sinh trường học, triển khai việc "rửa tay có giám sát" đối với trẻ nhỏ.
Đồng thời, thay vì chỉ tuyên truyền bằng tờ rơi truyền thống, cần sử dụng video và hình ảnh trực quan để giúp phụ huynh nhận biết sớm các dấu hiệu nguy hiểm như trẻ giật mình, chới với hay sốt cao khó hạ. Từ đó, cha mẹ có thể đưa trẻ đi khám kịp thời, ngăn ngừa các biến chứng nghiêm trọng.
Con Đường Lây Lan Của Enterovirus 71
Enterovirus 71 có khả năng lây truyền rất nhanh từ người sang người và dễ bùng phát thành dịch thông qua nhiều con đường khác nhau:
- Tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết từ mụn nước, vết loét miệng, nước bọt, chất nôn hoặc phân của người nhiễm bệnh.
- Hít phải giọt bắn chứa virus khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc nói chuyện.
- Chạm vào các vật dụng, bề mặt có virus như đồ chơi, tay nắm cửa, công tắc, mặt bàn… rồi đưa tay lên mắt, mũi, miệng.
Enterovirus A71 có thể lây lan ngay từ giai đoạn ủ bệnh, khi trẻ chưa có biểu hiện rõ ràng. Không chỉ vậy, virus vẫn có khả năng phát tán trong vài tuần sau khi người bệnh đã khỏi. Đáng lưu ý, EV71 có thể tồn tại ngoài môi trường tới khoảng 3 tuần, đặc biệt là ở những nơi ẩm thấp hoặc nhiệt độ thấp, làm tăng nguy cơ lây nhiễm.
Đối Tượng Có Nguy Cơ Nhiễm EV71 Cao Nhất
Bất kỳ ai cũng có thể nhiễm EV71, nhưng nhóm dễ bị ảnh hưởng nặng nề nhất là trẻ sơ sinh và trẻ dưới 5 tuổi. Ở nhóm tuổi này, nguy cơ biến chứng nghiêm trọng cao hơn đáng kể, bao gồm các vấn đề về thần kinh và hô hấp. Trong khi đó, người lớn khi nhiễm virus thường ít biểu hiện triệu chứng rõ ràng, có thể trở thành nguồn lây lan âm thầm.
Virus có thể xuất hiện quanh năm, nhưng tại Việt Nam, các đợt bùng phát dịch thường rơi vào khoảng tháng 3–5 và tháng 9–12 hằng năm, trùng với thời điểm thời tiết chuyển mùa, tạo điều kiện thuận lợi cho virus phát triển.
Triệu Chứng Nhiễm Enterovirus 71 Cần Đặc Biệt Lưu Ý
Trẻ mắc bệnh tay chân miệng do EV71 có thể xuất hiện các dấu hiệu nghiêm trọng sau đây, đòi hỏi sự can thiệp y tế ngay lập tức:
- Sốt kéo dài trên 48 giờ hoặc sốt cao khó hạ.
- Co giật, da tím tái, khó thở hoặc ngưng thở đột ngột.
- Quấy khóc liên tục, bỏ bú, chán ăn.
- Nôn ói, tiêu chảy nhiều, tiểu ít, dấu hiệu mất nước nặng.
- Trẻ lừ đừ, ngủ li bì hoặc hôn mê.
- Đau đầu dữ dội, cứng cổ, thậm chí ho ra máu.
- Vã mồ hôi lạnh, giật mình liên tục.
- Rung giật nhãn cầu, mắt lác, nuốt sặc.
- Triệu chứng kéo dài trên 10 ngày nhưng không có dấu hiệu cải thiện.
Khi xuất hiện những biểu hiện này, phụ huynh cần đưa trẻ đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt để được thăm khám và xử trí kịp thời, tránh những hậu quả đáng tiếc. Việc nhận biết sớm và hành động nhanh chóng là chìa khóa để bảo vệ sức khỏe của trẻ nhỏ trước sự tấn công của virus EV71.
