Dấu hiệu sớm tự kỷ ở trẻ: Nhận biết kịp thời để can thiệp hiệu quả
Ngày 2/4 hàng năm được Liên Hợp Quốc chọn là Ngày Thế giới nhận thức về rối loạn phổ tự kỷ (ASD), nhằm nâng cao hiểu biết cộng đồng và thúc đẩy phát hiện sớm, can thiệp kịp thời cho trẻ. Tuy nhiên, nhiều trẻ xuất hiện dấu hiệu tự kỷ từ sớm nhưng không được nhận ra, khiến việc can thiệp bị chậm trễ, làm giảm cơ hội cải thiện và hòa nhập của trẻ.
Tỷ lệ và bản chất của rối loạn phổ tự kỷ
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), cứ 100 trẻ em thì có 1 trẻ mắc rối loạn phổ tự kỷ. Đây là rối loạn phát triển thần kinh phức tạp, ảnh hưởng đến khả năng giao tiếp, ngôn ngữ và tương tác xã hội. Dù đã được nhắc đến nhiều, không ít phụ huynh vẫn bỏ qua các dấu hiệu ban đầu ở trẻ hoặc nhầm lẫn với biểu hiện chậm phát triển thông thường. Việc chậm trễ trong nhận diện khiến nhiều trẻ mất cơ hội can thiệp trong giai đoạn quan trọng.
Thời gian vàng cho can thiệp và vai trò của phụ huynh
TS.BS Đinh Thạc, Trưởng khoa Tâm lý Bệnh viện Nhi đồng 1 (TP.HCM), cho biết tự kỷ không phải là bệnh và không lây nhiễm. Bác sĩ Thạc nhấn mạnh “thời gian vàng” để can thiệp là trước 3 tuổi, muộn nhất là 5 tuổi. Sau giai đoạn này, hiệu quả can thiệp giảm rõ rệt và cần nhiều thời gian hơn. Theo Thạc, ba mẹ chính là những “nhà trị liệu” đầu tiên và quan trọng nhất. Sự kiên nhẫn, thấu hiểu cùng sự hỗ trợ từ cộng đồng và chuyên gia sẽ giúp trẻ từng bước vượt qua khó khăn và hòa nhập tốt hơn.
Các dấu hiệu sớm cần lưu ý
Các dấu hiệu sớm ba mẹ cần lưu ý gồm:
- Trẻ chậm nói hoặc mất ngôn ngữ đã có.
- Ít giao tiếp mắt, không phản ứng khi gọi tên, thích chơi một mình.
- Xuất hiện hành vi lặp lại như đi nhón chân, vẫy tay, xoay đồ vật.
- Chú ý quá mức vào một chi tiết như quạt quay, bánh xe.
Khi nhận thấy các biểu hiện nghi ngờ, phụ huynh nên đưa trẻ đến cơ sở y tế có chuyên môn để được đánh giá chuyên sâu và can thiệp kịp thời, tránh bỏ lỡ giai đoạn can thiệp hiệu quả nhất.
Thực trạng và những quan niệm sai lầm
Thực tế tại khoa Tâm lý, Bệnh viện Nhi đồng 1, cho thấy cứ 100 trẻ đến khám thì có khoảng 3-4 trẻ được chẩn đoán rối loạn phổ tự kỷ. Bên cạnh việc phát hiện sớm, hỗ trợ tâm lý cho gia đình cũng đóng vai trò quan trọng trong quá trình đồng hành cùng trẻ. Bác sĩ Thạc cũng cảnh báo những quan niệm sai lầm như cho rằng trẻ tự kỷ không có cảm xúc, do tiêm vaccine hay không thể học tập, hòa nhập. Những hiểu lầm này không chỉ gây kỳ thị mà còn làm chậm trễ quá trình can thiệp.
Cuốn sách Đứa trẻ khỏe mạnh về cảm xúc mang tới cái nhìn toàn diện hơn về vai trò của việc giáo dục trong quá trình định hình tính cách của con trẻ. Trong hành trình nuôi dưỡng một đứa trẻ, việc xây dựng một thế giới tinh thần phong phú quan trọng không kém gì quá trình phát triển về thể chất, cung cấp cho các bà mẹ nhiều kiến thức hữu ích trong năm đầu nuôi con.
