TS.BS Phạm Thị Thuận, Phụ trách Chủ nhiệm khoa Nhi, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, cho biết sự phát triển não bộ của trẻ phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó dinh dưỡng đóng vai trò đặc biệt quan trọng. Nhiều phụ huynh chỉ chú ý cho con ăn đủ chất nhưng chưa biết dưỡng chất nào thực sự cần thiết cho não bộ và nên bổ sung ở giai đoạn nào. Não người có khoảng 60% khối lượng là chất béo, chủ yếu gồm các acid béo omega-3 như DHA, EPA và ALA. Phần còn lại là nước, protein, carbohydrate và muối khoáng. Vì vậy, trẻ cần được bổ sung đầy đủ, cân đối các nhóm chất này, đặc biệt trong giai đoạn đầu đời để hỗ trợ phát triển trí tuệ.
Những dấu hiệu cho thấy trẻ có não bộ phát triển tốt
Theo các bác sĩ Bệnh viện Nguyễn Tri Phương (TP.HCM), một số biểu hiện dưới đây có thể phản ánh trẻ có khả năng nhận thức tốt hơn so với mặt bằng chung. Tuy nhiên, đây chỉ là những dấu hiệu tham khảo, không phải tiêu chí để đánh giá chỉ số IQ của trẻ.
Một trong những biểu hiện dễ nhận thấy là trẻ luôn cần được kích thích bằng những trải nghiệm mới. Nếu đã được ăn no, thay tã sạch nhưng vẫn quấy khóc, sau đó lập tức nín khi được bế đi tham quan xung quanh hoặc tiếp xúc với đồ vật, khuôn mặt mới, điều này cho thấy trẻ có nhu cầu khám phá và tiếp nhận thông tin từ môi trường.
Bên cạnh đó, khả năng ghi nhớ sớm cũng là tín hiệu tích cực. Một số trẻ nhận ra người thân từ rất sớm, biết phân biệt người quen với người lạ hoặc nhớ vị trí đồ vật. Khi khoảng 10-11 tháng tuổi, trẻ có thể tự lật chăn, tìm món đồ bị người lớn cất giấu, cho thấy trí nhớ và khả năng ghi nhận thông tin đang phát triển tốt.
Ngoài ra, nhiều trẻ nhanh chán những món đồ chơi quen thuộc và luôn hứng thú với điều mới. Theo các nghiên cứu về hành vi ở trẻ nhỏ, xu hướng ưu tiên khám phá đồ vật lạ phản ánh nhu cầu học hỏi và tiếp nhận thông tin mới - yếu tố quan trọng đối với sự phát triển nhận thức.
Dinh dưỡng và tương tác quyết định sự phát triển trí não
TS Thuận cho biết nhiều cha mẹ chỉ bắt đầu chú trọng phát triển trí não khi con học kém hoặc khó tập trung. Trên thực tế, các kết nối thần kinh của não được hình thành ngay từ những ngày đầu sau sinh thông qua dinh dưỡng và những tương tác hàng ngày với cha mẹ.
Trong chế độ ăn, các thực phẩm giàu omega-3, đặc biệt DHA, EPA và ALA, cần được ưu tiên vì đây là những thành phần cấu tạo nên tế bào não và hỗ trợ hoạt động của hệ thần kinh. Đáng chú ý, ALA chủ yếu có trong các nguồn thực vật, khác với DHA và EPA thường có trong thực phẩm nguồn gốc động vật.
Bên cạnh dinh dưỡng, chuyên gia khuyến cáo cha mẹ nên thường xuyên trò chuyện, đọc sách, hát, chơi cùng con và tạo cơ hội để trẻ khám phá môi trường xung quanh. Với trẻ sơ sinh, việc giao tiếp chậm rãi, kết hợp ánh mắt, nét mặt và cử chỉ phù hợp sẽ giúp trẻ học cách phản hồi, phát triển ngôn ngữ và tư duy.
Cha mẹ cũng nên xây dựng môi trường sống an toàn để trẻ tự do khám phá, duy trì chế độ sinh hoạt điều độ, khuyến khích vận động phù hợp với lứa tuổi. Đồng thời, không nên đặt kỳ vọng quá cao hoặc ép trẻ học sớm, bởi mỗi trẻ có tốc độ phát triển riêng. Điều quan trọng nhất là đồng hành cùng con bằng chế độ dinh dưỡng khoa học, sự yêu thương và những tương tác tích cực mỗi ngày.
