Chia sẻ trên Times of India, TS.BS Kamal Babu – Giám đốc Điều hành Hệ thống Bệnh viện Mắt ASG (Ấn Độ) – cho biết gan đóng vai trò trung tâm trong chuyển hóa bilirubin, sắc tố màu vàng được tạo ra khi hồng cầu bị phân hủy. Khi gan bị viêm hoặc tổn thương, bilirubin không được xử lý hiệu quả sẽ tích tụ trong máu và lắng đọng tại củng mạc, khiến lòng trắng mắt chuyển sang màu vàng. Đây thường là một trong những dấu hiệu sớm của bệnh gan.
Tuy nhiên, TS Kamal Babu cũng lưu ý không phải mọi trường hợp vàng mắt đều do bệnh gan. Nếu tình trạng củng mạc vàng kéo dài, kèm theo giảm thị lực, đỏ mắt hoặc khô mắt dai dẳng, người bệnh nên đi khám để xác định nguyên nhân, tránh tự điều trị tại nhà.
Khô mắt và đốm Bitot – dấu hiệu gan bị tổn thương âm thầm
Theo Medical News Today, ngoài vàng củng mạc do tăng bilirubin, một số bệnh lý gan còn gây ra nhiều biểu hiện khác ở mắt. Khô mắt là triệu chứng thường gặp, đặc biệt ở người mắc bệnh gan tự miễn như viêm đường mật nguyên phát (PBC) hoặc hội chứng Sjögren. Khi nước mắt tiết ra ít, người bệnh thấy nóng rát, cộm như có cát trong mắt, đỏ mắt và khó chịu liên tục.
Bệnh gan mạn tính cũng làm rối loạn quá trình dự trữ và chuyển hóa vitamin A. Thiếu vitamin A kéo dài có thể hình thành các đốm Bitot trên kết mạc – những mảng trắng hoặc bọt nhỏ. Nếu không được điều trị, tình trạng này tiến triển thành tổn thương hoặc hoại tử giác mạc, gây suy giảm thị lực nghiêm trọng và có thể mất thị lực vĩnh viễn.
Vòng Kayser-Fleischer – đặc trưng của bệnh Wilson
Một dấu hiệu đặc biệt khác ở mắt là vòng Kayser-Fleischer, xuất hiện ở người mắc bệnh Wilson – rối loạn di truyền hiếm gặp khiến đồng tích tụ trong gan và các cơ quan khác. Vòng có màu nâu hoặc vàng nâu bao quanh rìa giác mạc, do lắng đọng đồng. Đây là đặc điểm giúp bác sĩ nghĩ đến bệnh Wilson ngay khi thăm khám mắt. Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, bệnh Wilson có thể dẫn đến xơ gan, ảnh hưởng đến tính mạng.
Viêm gan B, C ảnh hưởng đến dây thần kinh và mạch máu mắt
Không chỉ gây tổn thương gan, viêm gan B và C mạn tính còn tác động đến hệ thần kinh và mạch máu ở mắt. Theo đó, viêm gan B có thể gây liệt dây thần kinh sọ não số III – dây thần kinh kiểm soát vận động nhãn cầu và sự co giãn của đồng tử. Người bệnh có thể nhận thấy mắt cử động bất thường, đồng tử phản ứng kém với ánh sáng. Virus viêm gan B cũng có thể gây viêm dây thần kinh thị giác, cản trở tín hiệu từ mắt truyền lên não.
Ở giai đoạn bệnh gan tiến triển, chức năng đông máu suy giảm làm tăng nguy cơ xuất huyết dưới kết mạc. Những mạch máu nhỏ ở lòng trắng mắt dễ vỡ, tạo thành mảng đỏ. Đây là biểu hiện cần được theo dõi chặt chẽ, nhất là ở người đã được chẩn đoán viêm gan mạn tính hoặc xơ gan.
Chủ động tầm soát và phòng bệnh từ sớm
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), nhiều trường hợp viêm gan B, C diễn tiến âm thầm trong nhiều năm, người bệnh chỉ phát hiện khi gan đã tổn thương nghiêm trọng. Vì vậy, nếu có các dấu hiệu như vàng củng mạc kéo dài, khô mắt dai dẳng, xuất huyết dưới kết mạc hoặc giảm thị lực không rõ nguyên nhân, người bệnh nên đến cơ sở y tế để xét nghiệm và điều trị sớm.
WHO cũng khuyến cáo tiêm vaccine viêm gan B đầy đủ, không dùng chung kim tiêm hoặc các vật dụng có nguy cơ tiếp xúc với máu, quan hệ tình dục an toàn và tầm soát viêm gan định kỳ ở nhóm nguy cơ cao. Phát hiện sớm không chỉ giúp giảm nguy cơ xơ gan, ung thư gan mà còn hạn chế các biến chứng ngoài gan, trong đó có tổn thương ở mắt.
