Dr Lương: Hành trình đưa trí tuệ Việt Nam ra thế giới
Trong các hội nghị ngoại khoa quốc tế về tuyến giáp, cái tên “Dr Lương” đã trở nên quen thuộc. Đó không chỉ là cách đồng nghiệp nước ngoài gọi một bác sĩ Việt Nam, mà là sự thừa nhận dành cho người đã làm thay đổi chuẩn mực điều trị bệnh lý tuyến giáp trên toàn cầu: AHLĐ.TTND.PGS.TS Trần Ngọc Lương, nguyên Giám đốc Bệnh viện Nội tiết Trung ương.
Ông là người đầu tiên của Việt Nam và cũng là người đầu tiên trên thế giới nghiên cứu, thực hiện thành công kỹ thuật mổ nội soi tuyến giáp theo phương pháp riêng biệt. Điều này không chỉ mang đến một bước tiến đột phá về chuyên môn mà còn mở ra một hướng đi hoàn toàn mới cho ngoại khoa nội tiết. Hành trình của “Dr Lương” là câu chuyện về sự kiên trì, táo bạo và khát vọng đưa trí tuệ Việt Nam bước ra thế giới.
Khởi đầu từ phòng mổ thiếu thốn
Chẳng có con đường nào trải toàn hoa hồng, và hành trình của AHLĐ.TTND.PGS.TS Trần Ngọc Lương cũng không ngoại lệ. Sinh năm 1961 tại Nam Định, ông theo đuổi con đường y khoa và trở thành bác sĩ nội trú chuyên ngành ngoại. Năm 1987, ông về công tác tại Bệnh viện Bạch Mai, gắn bó với lĩnh vực phẫu thuật ổ bụng và tích lũy nền tảng chuyên môn vững chắc trong ngoại khoa.
Cuối năm 2001, một bước ngoặt quan trọng mở ra khi ông chuyển về Bệnh viện Nội tiết Trung ương công tác. Chính tại đây, con đường của một phẫu thuật viên ngoại khoa dày dạn kinh nghiệm đã rẽ sang hướng chuyên sâu về nội tiết, đặt nền móng cho những đột phá sau này.
Theo những chia sẻ từ báo Công an nhân dân, những ai biết bác sĩ Lương từ thuở “hàn vi” thì đều dành cho ông một sự khâm phục và tình cảm yêu mến đặc biệt. Bởi cuộc đời ông cũng đã có những ngày tháng “phong ba”, cũng đã có những khó khăn tưởng không thể vượt qua được. Nhưng, người thầy thuốc luôn đầy ắp khát vọng và đam mê đó đã vượt qua tất cả mọi trở ngại, luôn biết tìm cách biến khó khăn thành cơ hội để hiện thực hóa đam mê của mình.
Ngày mới được phân công từ Khoa Ngoại Bệnh viện Bạch Mai về công tác tại Bệnh viện Nội tiết Trung ương (tháng 12-2001), bác sĩ Trần Ngọc Lương là người đầu tiên thành lập và xây dựng thành công Khoa Ngoại tại Bệnh viện Nội tiết Trung ương.
Ngày đó cơ sở vật chất của bệnh viện xuống cấp, nghèo nàn vô cùng. Bác sĩ Lương phải đưa dụng cụ y tế của riêng mình mà ông đã tích lũy được khi làm chuyên gia y tế tại Yemen, khi học nội trú tại Pháp và của thầy giáo, bạn bè tặng đến bệnh viện để làm việc. Ông sang Bệnh viện Bạch Mai để xin lại những dụng cụ cũ không còn dùng nữa trong kho phế thải về làm sạch để dùng lại.
Khi đó, một số cán bộ của Bệnh viện Nội tiết Trung ương, kể cả cán bộ lãnh đạo đã về hưu cũng không ủng hộ ông thành lập, xây dựng Khoa Ngoại và cho rằng, ông không thể tiến hành điều trị bằng phẫu thuật được cho các bệnh nhân có bệnh nội tiết. Nhưng vẫn quyết tâm làm và số lượng bệnh nhân đến mổ tại Khoa ngày càng đông. Chỉ riêng năm 2019, Khoa đã mổ cho hơn 10.000 bệnh nhân.
Từ một Khoa Ngoại, hiện Khoa đã phân chia và mở ra 4 khoa thuộc khối ngoại để phát triển chuyên sâu bao gồm: Khoa Phẫu thuật tuyến giáp, Khoa Ngoại chung, Khoa Điều trị kỹ thuật cao, Khoa Gây mê hồi sức, tạo ra được thương hiệu không những ở trong nước mà còn ở khu vực và thế giới.
Đột phá với “Công nghệ phẫu thuật nội soi Dr Lương”
Hành trình sáng tạo “Công nghệ phẫu thuật nội soi Dr Lương” của AHLĐ.TTND.PGS.TS Trần Ngọc Lương bắt đầu từ một trăn trở rất nhân văn của người công tác trong ngành y tế. Trước đây, phẫu thuật tuyến giáp truyền thống thường để lại vết sẹo dài từ 8 - 12 cm ở vùng cổ. Mong muốn giúp người bệnh giữ được vẻ đẹp và sự tự tin sau phẫu thuật đã trở thành động lực mạnh mẽ thôi thúc ông tìm kiếm giải pháp đột phá.
Thời điểm cách đây vài thập kỷ, ý tưởng phẫu thuật nội soi tuyến giáp bị coi là “viển vông” và “bất khả thi”. Vùng cổ không có khoang tự nhiên như ổ bụng hay ngực để đưa dụng cụ nội soi vào, các cấu trúc quan trọng như khí quản, thực quản, dây thần kinh quặt ngược, tuyến cận giáp nằm rất gần nhau, dễ bị tổn thương.
Tuy nhiên, với kinh nghiệm dày dặn trong phẫu thuật nội soi ổ bụng, ông đã tìm ra lời giải. Ông sáng tạo phương pháp bơm khí CO2 vào vùng cổ để tạo khoang làm việc an toàn, giúp bóc tách dễ dàng và nhìn rõ các mạch máu trên màn hình. Từ đây, phương pháp phẫu thuật nội soi điều trị các bệnh lý tuyến giáp ra đời với những ưu điểm vượt trội không ngờ, được nền y học thế giới đặt tên là “Công nghệ phẫu thuật nội soi Dr Lương”.
Thay vì vết sẹo lớn ở cổ, ông sử dụng đường tiếp cận qua nách và ngực với những vết rạch nhỏ chỉ từ 0,5 - 1 cm, dễ dàng che giấu và mờ dần theo thời gian, mang lại hiệu quả thẩm mỹ sau phẫu thuật. Điều đặc biệt là kỹ thuật này không đòi hỏi thiết bị chuyên biệt đắt tiền, giúp giảm chi phí phẫu thuật. Hiện nay, chi phí cho một ca phẫu thuật này ở Việt Nam chỉ khoảng 300 - 400 USD, trong khi ở một số nước tiên tiến của khu vực châu Á có thể lên tới 8.000 - 10.000 USD.
PGS.TS Trần Ngọc Lương cho biết: “Phương pháp này có thể áp dụng cho tất cả các bệnh lý khác nhau của tuyến giáp như: Bướu nhân, basedow, ung thư tuyến giáp; sự ưu việt của nó là có thể mổ được những bướu lớn mà không cần phải cắt bất cứ cơ cổ trước nào. Không chỉ mang ý nghĩa khoa học, kỹ thuật mổ nội soi tuyến giáp còn mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội cao, mở ra một hướng đi mới trong việc điều trị các bệnh lý tuyến giáp.”
Lan tỏa và đào tạo thế hệ kế cận
Không chỉ trực tiếp thực hiện các ca phẫu thuật, PGS.TS Trần Ngọc Lương cũng rất chú trọng đào tạo đội ngũ kế cận. Ông luôn là người thầy đáng kính, người dìu dắt, truyền đạt tri thức quý báu cho các thế hệ bác sĩ, chuyên gia trong và ngoài nước. Tại Bệnh viện Nội tiết Trung ương, ông đã tổ chức đào tạo nhiều lớp phẫu thuật nội soi tuyến giáp, tạo ra đội ngũ cán bộ nguồn để giúp phương pháp này tiếp tục được truyền bá rộng rãi.
PGS.TS Trần Ngọc Lương chia sẻ rằng, năm 2009, ông bắt đầu chuyển giao kỹ thuật cho một bệnh viện ở nước ngoài và nhận đào tạo, chuyển giao kỹ thuật nội soi tuyến giáp. Đến nay, có hơn 300 giáo sư, bác sĩ trong khu vực và trên thế giới tới Bệnh viện Nội tiết Trung ương để học tập kỹ thuật mổ này. Hiện kỹ thuật mổ đã được chuyển giao đến nhiều nước như: Australia, Bồ Đào Nha, Singapore, Malaysia, Indonesia, Philippines, Thái Lan, Pakistan, Ấn Độ, Thổ Nhĩ Kỳ, Saudi Arabia…
Nhiều năm sau đó, ông cùng các cộng sự tại Bệnh viện Nội tiết Trung ương được nhiều bệnh viện trong nước cũng như trên thế giới mời đến để mổ trình diễn và thuyết giảng về phương pháp này. Đây là những số liệu minh chứng rõ nét nhất cho sức lan tỏa và sự công nhận toàn cầu đối với kỹ thuật mổ nội soi tuyến giáp của ông.
Ghi nhận và di sản để đời
Không chỉ được đánh giá cao về mặt chuyên môn, ông còn là một nhà quản lý, một tấm gương sáng về y đức. Năm 2001, ông thành lập Khoa Ngoại tại Bệnh viện Nội tiết Trung ương. Dưới sự dẫn dắt của ông, khoa này phát triển thành đơn vị chuyên khoa đầu ngành về phẫu thuật các tuyến nội tiết, có thương hiệu ở trong nước, khu vực và quốc tế.
Năm 2019, ông được xác lập Kỷ lục Việt Nam với “công trình nghiên cứu về kỹ thuật mổ nội soi tuyến giáp được ứng dụng, chuyển giao trong và ngoài nước nhiều nhất”. Đầu năm 2021, Thầy thuốc Nhân dân, PGS.TS Trần Ngọc Lương vinh dự được Nhà nước trao tặng danh hiệu Anh hùng Lao động thời kỳ đổi mới. Danh hiệu ấy là sự ghi nhận xứng đáng cho một đời cống hiến, cho khát vọng không ngừng nghỉ nhằm nâng tầm y học Việt Nam.
Từ một ý tưởng từng bị cho là “viển vông”, ông đã tạo nên một kỹ thuật được thế giới gọi bằng chính tên mình. Và có lẽ, di sản lớn nhất của “Dr Lương” không chỉ nằm ở những vết mổ nhỏ không để lại sẹo, mà ở dấu ấn trí tuệ Việt Nam được khắc ghi trong bản đồ y học toàn cầu.
