Thận giữ vai trò quan trọng trong việc lọc máu và đào thải chất độc ra khỏi cơ thể. Khi chức năng thận suy giảm, các sản phẩm chuyển hóa, đặc biệt là từ đạm, sẽ tích tụ, dẫn đến rối loạn điện giải, phù nề và tăng huyết áp. Đáng lo ngại, tỷ lệ người mắc các bệnh lý về thận, nhất là bệnh thận mạn tính, đang ngày càng gia tăng tại Việt Nam, ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống của người bệnh.
Thống kê từ Bộ Y tế cho thấy, hiện có khoảng 10 triệu người Việt Nam đang sống chung với bệnh thận mạn tính. Bệnh thận mạn hiện đứng thứ 8 trong số 10 nguyên nhân gây tử vong hàng đầu. Mỗi năm, chỉ có khoảng 8.000 ca được tầm soát. Nhiều bệnh nhân phát hiện bệnh khi đã ở giai đoạn 3-5, kèm theo hàng loạt biến chứng nguy hiểm như tim mạch, thiếu máu, rối loạn điện giải.
6 nguyên tắc dinh dưỡng cần tuân thủ
Theo BSCKI Phan Minh Hải, Trưởng khoa Dinh dưỡng Bệnh viện Bãi Cháy (Quảng Ninh), bên cạnh điều trị y khoa, dinh dưỡng đóng vai trò nền tảng giúp kiểm soát biến chứng, giảm áp lực cho thận và kéo dài thời gian trước khi phải lọc máu hay ghép thận. Một chế độ ăn không phù hợp có thể khiến bệnh tiến triển nhanh hơn, trong khi ăn uống khoa học giúp kiểm soát triệu chứng và cải thiện tiên lượng.
Chế độ ăn của người bệnh thận cần được cá thể hóa theo từng giai đoạn. Lượng đạm không phải lúc nào cũng cần giảm. Người bệnh đang lọc máu cần tăng đạm để tránh teo cơ, trong khi người bệnh ở giai đoạn sớm có thể cần điều chỉnh giảm hợp lý. Xu hướng hiện nay ưu tiên đạm thực vật để hạn chế hấp thu phospho.
Hạn chế muối dưới 5g/ngày là nguyên tắc quan trọng nhằm kiểm soát huyết áp. Đáng chú ý, nhiều người bỏ qua “muối ẩn” trong thực phẩm chế biến sẵn, đồ hộp, nước chấm. Lạm dụng thực phẩm chức năng, thuốc nam không rõ nguồn gốc khiến nhiều người suy thận nhanh hơn.
Việc kiểm soát kali cũng cần linh hoạt. Người bệnh không cần kiêng tuyệt đối rau quả nếu chưa có chỉ định. Bổ sung đủ chất xơ còn giúp ổn định chuyển hóa và giảm nguy cơ tăng kali máu. Ngoài ra, cần hạn chế phospho vô cơ từ nước ngọt có gas, đồ ăn nhanh, thực phẩm chứa nhiều phụ gia vì có thể gây ngứa, loãng xương, vôi hóa mạch máu.
Lượng nước nạp vào cơ thể cũng phải theo chỉ định, tránh uống quá nhiều với suy nghĩ “thải độc”. Đặc biệt, người bệnh cần đảm bảo đủ năng lượng từ tinh bột và chất béo lành mạnh để tránh suy dinh dưỡng, yếu tố làm bệnh nặng hơn.
Những sai lầm điển hình
Thực tế ghi nhận tại các bệnh viện, không ít trường hợp mắc sai lầm trong ăn uống khiến bệnh diễn tiến nhanh. Điển hình là nam bệnh nhân 52 tuổi (Thanh Oai, Hà Nội) bị bệnh thận mạn nhưng tự ý kiêng gần như toàn bộ đạm vì lo sợ “hại thận”. Sau vài tháng, người này sụt cân nhanh, teo cơ, mệt mỏi, phải nhập viện trong tình trạng suy dinh dưỡng nặng, làm giảm khả năng đáp ứng điều trị.
Ngược lại, một phụ nữ 45 tuổi (Sơn Tây, Hà Nội) tin theo lời truyền miệng, uống nước lá thay nước lọc với mục đích “mát gan, bổ thận”. Sau thời gian dài sử dụng, bệnh nhân xuất hiện tình trạng suy thận cấp do nhiễm độc từ các thành phần không rõ nguồn gốc trong nước lá.
Một sai lầm khác mà người mắc bệnh thận thường gặp phải là không kiểm soát kali. Có bệnh nhân tăng cường ăn nhiều trái cây như chuối, cam mỗi ngày để “bổ sung vitamin”, nhưng không biết rằng tình trạng suy thận khiến kali không được đào thải, dẫn đến tăng kali máu, rối loạn nhịp tim nguy hiểm.
Ngoài ra, không ít người lạm dụng thực phẩm chức năng, thuốc nam không rõ nguồn gốc. Các sản phẩm này có thể chứa kim loại nặng hoặc hoạt chất gây độc cho thận, làm bệnh tiến triển nhanh hơn.
Các chuyên gia nhấn mạnh, người bệnh thận không nên áp dụng chế độ ăn theo kinh nghiệm truyền miệng hay tự ý kiêng khem cực đoan. Mỗi bệnh nhân cần được đánh giá cụ thể để xây dựng khẩu phần phù hợp. Bởi dinh dưỡng đúng cách không chỉ giúp làm chậm tiến triển bệnh mà còn góp phần nâng cao chất lượng sống, giảm nguy cơ biến chứng và kéo dài thời gian chưa phải điều trị thay thế thận.
