Cuộc chiến chống bệnh sốt rét trên toàn cầu đang đối mặt với những thách thức mới, khi các chuyên gia cảnh báo dịch bệnh có thể quay trở lại trong tầm tay. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), mặc dù đã đạt được nhiều tiến bộ trong việc giảm tỷ lệ mắc và tử vong do sốt rét trong hai thập kỷ qua, nhưng những nỗ lực này đang bị đe dọa bởi biến đổi khí hậu và sự gia tăng kháng thuốc.
Biến đổi khí hậu làm thay đổi mô hình bệnh
Biến đổi khí hậu đang làm thay đổi mô hình lây truyền của bệnh sốt rét. Nhiệt độ tăng và lượng mưa thay đổi tạo điều kiện cho muỗi Anopheles, vật trung gian truyền bệnh, phát triển mạnh ở những khu vực trước đây ít có nguy cơ. Các vùng cao nguyên ở châu Phi, nơi trước đây khí hậu mát mẻ không thuận lợi cho muỗi, nay đang chứng kiến sự xuất hiện của bệnh sốt rét. Điều này đặt ra thách thức lớn cho các hệ thống y tế vốn chưa chuẩn bị sẵn sàng.
Ngoài ra, các hiện tượng thời tiết cực đoan như lũ lụt và hạn hán cũng ảnh hưởng đến sự sinh sản của muỗi. Lũ lụt tạo ra các vũng nước đọng, nơi muỗi đẻ trứng, trong khi hạn hán buộc muỗi phải tìm nơi trú ẩn trong nhà, làm tăng nguy cơ lây nhiễm cho con người.
Kháng thuốc và kháng muỗi
Một mối đe dọa khác là sự gia tăng kháng thuốc sốt rét, đặc biệt là đối với artemisinin, loại thuốc chủ lực trong điều trị. Các chủng ký sinh trùng kháng thuốc đã xuất hiện ở Đông Nam Á và đang lan rộng. Nếu không có các biện pháp kiểm soát hiệu quả, tình trạng kháng thuốc có thể lan sang châu Phi, nơi gánh chịu gánh nặng sốt rét lớn nhất.
Bên cạnh đó, muỗi cũng đang phát triển khả năng kháng lại các loại thuốc diệt côn trùng được sử dụng trong màn tẩm hóa chất và phun tồn lưu. WHO kêu gọi các nước tăng cường giám sát và phát triển các công cụ mới để đối phó với tình trạng này.
Những tiến bộ và thách thức
Mặc dù vậy, vẫn có những tín hiệu tích cực. Năm 2022, WHO đã phê duyệt vắc-xin sốt rét đầu tiên, RTS,S, dành cho trẻ em ở châu Phi. Vắc-xin này có thể giảm đáng kể tỷ lệ mắc bệnh nặng và tử vong. Tuy nhiên, việc triển khai vắc-xin gặp nhiều khó khăn do chi phí và hạ tầng y tế yếu kém.
Các chuyên gia nhấn mạnh rằng cần có một cách tiếp cận toàn diện, kết hợp vắc-xin, thuốc điều trị và các biện pháp kiểm soát muỗi. Đầu tư vào nghiên cứu và phát triển các công cụ mới là rất quan trọng để duy trì đà tiến bộ trong cuộc chiến chống sốt rét.
Cuộc chiến chống sốt rét vẫn còn dài, nhưng với sự hợp tác quốc tế và cam kết chính trị, thế giới có thể ngăn chặn dịch bệnh quay trở lại và tiến tới mục tiêu loại trừ sốt rét vào năm 2030.
