Một nghiên cứu mới công bố tại Hội nghị thường niên năm 2026 của Hiệp hội Nội tiết Hoa Kỳ cho thấy việc loại bỏ hoàn toàn đường khỏi khẩu phần ăn có thể gây ra những tác động tiêu cực đến sức khỏe chuyển hóa, trái ngược với quan niệm phổ biến. Thí nghiệm do Viện Nghiên cứu Đái tháo đường Dasman tại Kuwait thực hiện trên chuột kéo dài 16 tuần, với hai nhóm đều được nuôi bằng chế độ ít chất béo, nhưng một nhóm được bổ sung sucrose (đường trắng) còn nhóm kia hoàn toàn không có đường.
Kết quả bất ngờ: Không giảm cân nhưng hại gan
Sau bốn tháng, cân nặng của hai nhóm chuột gần như không khác biệt đáng kể, cho thấy việc cắt bỏ đường không giúp giảm cân rõ rệt. Tuy nhiên, khi phân tích các chỉ số sinh học, nhóm chuột không ăn đường xuất hiện nhiều vấn đề: khả năng kiểm soát đường huyết suy giảm, phản ứng với insulin yếu hơn, và nguy cơ rối loạn chuyển hóa gia tăng.
Đặc biệt, các mẫu mô từ đại tràng và gan của nhóm này cho thấy tín hiệu viêm và những thay đổi giống giai đoạn đầu của bệnh gan nhiễm mỡ. Hệ vi sinh vật đường ruột cũng bị xáo trộn: số lượng vi khuẩn có lợi giảm, trong khi vi khuẩn bất lợi gia tăng.
Cơ chế: Hệ vi sinh vật đường ruột bị ảnh hưởng
Theo nhóm nghiên cứu, nguyên nhân có thể liên quan đến việc một số chủng vi khuẩn có lợi sử dụng đường làm nguồn năng lượng. Khi nguồn dinh dưỡng này bị cắt đứt hoàn toàn, sự cân bằng tự nhiên trong hệ vi sinh bị phá vỡ, dẫn đến thay đổi các hợp chất chuyển hóa quan trọng cho điều hòa miễn dịch, kiểm soát viêm và sức khỏe gan, thần kinh.
Các nhà khoa học nhấn mạnh rằng phát hiện này không khuyến khích tiêu thụ nhiều đường hơn. Trên thực tế, nhiều nghiên cứu trước đây đã chứng minh việc tiêu thụ quá nhiều đường bổ sung, đặc biệt từ nước ngọt và thực phẩm siêu chế biến, làm tăng nguy cơ béo phì, đái tháo đường type 2, sâu răng và bệnh tim mạch. Tuy nhiên, nghiên cứu mới cho thấy cách tiếp cận cực đoan cũng có thể gây hậu quả ngoài ý muốn.
Ý nghĩa đối với dinh dưỡng hiện đại
Nghiên cứu đặt ra câu hỏi cho các khuyến nghị dinh dưỡng vốn chỉ tập trung giảm hoặc loại bỏ đường. Đường tự nhiên trong trái cây (fructose), sữa (lactose) hay tinh bột (glucose) đều là nguồn năng lượng quan trọng. Việc đánh đồng tất cả các loại đường với đường bổ sung có thể dẫn đến lựa chọn dinh dưỡng thiếu cân bằng.
Một điểm đáng chú ý khác là sự khác biệt giữa cân nặng và sức khỏe chuyển hóa. Nhiều người thường dùng cân nặng làm thước đo duy nhất, nhưng nghiên cứu cho thấy ngay cả khi cân nặng không đổi, các quá trình bên trong vẫn có thể xấu đi. Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của đánh giá sức khỏe toàn diện.
Các nhà khoa học lưu ý đây là nghiên cứu trên động vật, chưa thể áp dụng trực tiếp cho người. Tuy nhiên, thông điệp rõ ràng là: thay vì loại bỏ hoàn toàn một nhóm thực phẩm, nên xây dựng chế độ ăn cân bằng với đầy đủ protein, chất xơ, rau xanh, trái cây và carbohydrate chất lượng cao. Trong tương lai, các khuyến nghị dinh dưỡng có thể chuyển trọng tâm từ hạn chế đường sang bảo vệ sức khỏe hệ vi sinh vật đường ruột – yếu tố nền tảng của chuyển hóa và miễn dịch.
