Cảnh báo từ chuyên gia: 'Thần dược giảm cân' bút tiêm đang gây nguy hiểm trên mạng xã hội
Trong thời gian gần đây, các loại "bút tiêm giảm cân" được quảng cáo rầm rộ trên mạng xã hội với những lời hứa hẹn hấp dẫn như "chỉ cần tiêm một mũi mỗi tuần, cân nặng sẽ giảm nhanh mà không cần ăn kiêng hay tập luyện vất vả". Không ít nơi còn gọi đây là "thần dược của giới nhà giàu" hay "bí mật giữ dáng của người nổi tiếng". Tuy nhiên, các chuyên gia y tế đã lên tiếng cảnh báo về những rủi ro tiềm ẩn khi tự ý sử dụng các sản phẩm này.
Bản chất thực sự của các bút tiêm giảm cân
Theo bác sĩ Dương Minh Tuấn, khoa Nội tiết - Đái tháo đường, Bệnh viện Bạch Mai, những loại bút tiêm đang được nhắc đến thực chất là các thuốc thuộc nhóm GLP-1 receptor agonists hoặc các thuốc incretin thế hệ mới như liraglutide, semaglutide hay tirzepatide. Đây không phải là sản phẩm làm đẹp hay thực phẩm chức năng, mà chúng là thuốc điều trị béo phì và đái tháo đường, đã được nghiên cứu trong nhiều thử nghiệm lâm sàng quy mô lớn trên thế giới.
Về mặt sinh lý học, các thuốc này hoạt động bằng cách mô phỏng hoặc tăng cường tác dụng của hormone đường ruột, đặc biệt là GLP-1, vốn đóng vai trò điều hòa cảm giác đói và no. Bác sĩ Tuấn giải thích: "Khi tác động lên các thụ thể tại vùng dưới đồi của não và hệ tiêu hóa, thuốc giúp tăng cảm giác no, giảm cảm giác đói và làm chậm quá trình làm rỗng dạ dày. Nhờ đó, người bệnh ăn ít hơn và cải thiện quá trình chuyển hóa năng lượng".
Nguy cơ từ việc sử dụng không kiểm soát
Trên thực tế, các loại bút tiêm này đang dần bị nhìn nhận như một công cụ làm đẹp nhanh chóng. Nhiều người tin rằng chỉ cần vài mũi tiêm là có thể giảm cân, thon gọn và "đổi đời ngoại hình". Từ đó, không ít người tự tìm mua thuốc qua mạng xã hội hoặc qua đường xách tay từ nước ngoài mà không có sự tư vấn của bác sĩ.
Bác sĩ Tuấn cảnh báo, việc sử dụng các loại bút tiêm giảm cân không kiểm soát tiềm ẩn nhiều rủi ro, trước hết là nguồn gốc thuốc. Các thuốc GLP-1 là thuốc sinh học, cần được bảo quản lạnh nghiêm ngặt trong toàn bộ chuỗi cung ứng. Nếu vận chuyển qua đường xách tay hoặc bán trên mạng xã hội mà không kiểm soát nhiệt độ, chất lượng thuốc có thể bị ảnh hưởng.
Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) đã nhiều lần cảnh báo về sự xuất hiện của các sản phẩm semaglutide không được phê duyệt hoặc không rõ nguồn gốc được bán trực tuyến. Một số sản phẩm thậm chí được gắn nhãn “chỉ dùng cho nghiên cứu” nhưng vẫn bị quảng cáo như thuốc điều trị.
Chỉ định sử dụng và tác dụng phụ
Theo các hướng dẫn điều trị béo phì của Bộ Y tế Việt Nam và nhiều khuyến cáo quốc tế, thuốc giảm cân chỉ được cân nhắc khi người bệnh có chỉ số BMI đủ cao và đã thay đổi lối sống trong một thời gian nhưng chưa đạt hiệu quả mong muốn. Bác sĩ Tuấn nhấn mạnh: "Nói cách khác, thuốc được dùng để điều trị bệnh béo phì, chứ không phải để giảm vài kilogram phục vụ mục đích thẩm mỹ. Tuy nhiên, trên thực tế, không ít người có cân nặng bình thường vẫn tìm đến các loại bút tiêm này để nhanh chóng đạt vóc dáng mong muốn. Khi đó, lợi ích y khoa không rõ ràng nhưng nguy cơ lại tăng lên".
Các thuốc GLP-1 nói chung được đánh giá khá an toàn khi dùng đúng chỉ định và có theo dõi của bác sĩ. Tuy vậy, chúng vẫn có thể gây ra một số tác dụng phụ. Phổ biến nhất là các triệu chứng đường tiêu hóa như buồn nôn, nôn, đau bụng hoặc táo bón, đặc biệt trong giai đoạn đầu điều trị. Vì vậy, phác đồ chuẩn thường yêu cầu tăng liều từ từ trong nhiều tuần để cơ thể thích nghi.
Trong những trường hợp hiếm nhưng nghiêm trọng, đã có báo cáo về viêm tụy cấp hoặc biến chứng liên quan đến túi mật ở người sử dụng nhóm thuốc này. Một thực tế ít được nhắc đến trong các quảng cáo giảm cân là hiệu quả của thuốc phụ thuộc rất nhiều vào lối sống. Thuốc có thể giúp giảm cảm giác đói và hỗ trợ kiểm soát lượng năng lượng nạp vào. Tuy nhiên, nếu chế độ ăn uống và vận động không được điều chỉnh, cân nặng có thể tăng trở lại sau khi ngừng thuốc.
Bác sĩ Tuấn kết luận: "Các bút tiêm giảm cân là một tiến bộ quan trọng của y học trong điều trị béo phì, căn bệnh đang gia tăng nhanh trên toàn thế giới. Tuy nhiên, chúng không phải thần dược như nhiều quảng cáo trên mạng xã hội. Người dân cần thận trọng, chỉ sử dụng khi có chỉ định của bác sĩ và tuân thủ đúng phác đồ điều trị để đảm bảo an toàn sức khỏe".
