Cảnh báo chu kỳ tái chủng bệnh tay chân miệng: Chủng EV71 nguy hiểm quay trở lại
Theo Thạc sĩ - Bác sĩ Vũ Thị Thùy Dương, Phó khoa Nhiễm tại Bệnh viện Nhi đồng 2, bệnh tay chân miệng có chu kỳ tái chủng của virus khoảng 3 năm một lần. Năm nay, chu kỳ này đã chính thức quay trở lại, mang theo những mối nguy hiểm đáng lo ngại. Đặc biệt, chủng virus EV71 được ghi nhận có khả năng lây lan cực nhanh và gây bệnh nặng, tác động trực tiếp lên vùng thân não của trẻ nhỏ.
"Nếu không đưa trẻ đến bệnh viện kịp thời, nguy cơ biến chứng nặng và tử vong là rất cao", bác sĩ Dương nhấn mạnh. Thống kê tại Bệnh viện Nhi đồng 2 cho thấy, khoảng 2/3 số ca tay chân miệng diễn tiến nặng khi xét nghiệm đều được xác định nhiễm virus EV71.
Không phải cứ nổi ban nhiều mới là bệnh nặng
Một quan niệm sai lầm phổ biến của nhiều phụ huynh là chỉ khi trẻ nổi ban nhiều hoặc loét miệng nghiêm trọng mới cần đưa đi khám. Tuy nhiên, thực tế lâm sàng cho thấy điều ngược lại. Bác sĩ chuyên khoa 2 Nguyễn Hoàng Thạch, Phó trưởng Khoa Nhi và Hồi sức sơ sinh tại Bệnh viện đa khoa An Sinh, giải thích: "Điểm mấu chốt không nằm ở số lượng ban hay mức độ loét miệng, mà là khi xuất hiện các dấu hiệu thần kinh sớm, đôi khi rất kín đáo. Đây chính là dấu hiệu cho thấy virus đang tấn công lên não, với nguy cơ tử vong cực kỳ cao".
Bác sĩ Thạch khuyến cáo, dù trẻ chỉ nổi 1-2 nốt ban hay loét miệng rất ít, nhưng nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào sau đây, phụ huynh cần đưa trẻ đi khám ngay lập tức:
- Giật mình chới với, đặc biệt khi đang ngủ.
- Sốt cao khó hạ, dù đã dùng thuốc hạ sốt.
- Nôn ói nhiều lần, kèm theo run tay chân (dù chỉ run nhẹ).
- Quấy khóc bất thường, khó dỗ và có biểu hiện lừ đừ.
Hai ca bệnh điển hình cảnh báo sự chủ quan
Bệnh nhi nam P.Đ.K (1 tuổi) được chuyển từ Bệnh viện đa khoa Bà Rịa đến Bệnh viện Nhi đồng 2 vào ngày 30.3 với chẩn đoán tay chân miệng độ 3 ngày thứ 2. Trước khi nhập viện 12 giờ, bé K. đã có dấu hiệu giật mình 3-4 cơn cách nhau 1-2 tiếng, kèm theo ho, ói và bỏ ăn. Chỉ 5 giờ trước khi nhập viện, tình trạng trở nặng với biểu hiện thở rít, tím tái và run chi. Hiện bé đang được điều trị tích cực tại Khoa Hồi sức tích cực nhiễm.
Một trường hợp khác là bệnh nhi N.A (2 tuổi) chỉ có triệu chứng sốt và vết ban không điển hình. Bé được đưa đến Bệnh viện Nhi đồng 2 khi đã xuất hiện các dấu hiệu nặng, và quá trình thăm khám ban đầu phải được thực hiện rất kỹ lưỡng mới xác định mắc tay chân miệng.
Các sai lầm thường gặp khi chăm sóc trẻ tại nhà
Từ thực tế thăm khám, bác sĩ Hoàng Thạch chỉ ra hàng loạt sai lầm mà phụ huynh thường mắc phải khi chăm sóc trẻ bị tay chân miệng tại nhà:
- Nghĩ "ban ít chắc bệnh nhẹ": Mức độ nặng của bệnh không tương quan với số lượng ban. Thay vào đó, cần theo dõi sát các dấu hiệu chuyển độ như giật mình, sốt cao.
- Thấy bé "ngoan hơn chắc là hết bệnh": Đây có thể là dấu hiệu trẻ đang lừ đừ và bệnh đang trở nặng một cách âm thầm.
- Trì hoãn lịch khám theo hẹn của bác sĩ: Bệnh tay chân miệng có thể trở nặng nhanh và bất ngờ. Phụ huynh nên tuân thủ lịch khám và đưa trẻ đi khám ngay khi có dấu hiệu cảnh báo.
- Ép trẻ ăn thức ăn nóng: Trẻ đau miệng sẽ khó ăn; thức ăn chỉ hơi ấm cũng có thể làm vết loét đau rát. Nên chọn thức ăn mềm, nguội hoặc hơi mát, chia nhỏ bữa ăn.
- Tự ý chích bóng nước hoặc bôi thuốc không rõ nguồn gốc: Điều này làm tăng nguy cơ nhiễm trùng da. Các nốt bóng nước trong tay chân miệng thường không cần can thiệp đặc biệt.
- Tự ý dùng kháng sinh hoặc thuốc "truyền miệng": Kháng sinh không có tác dụng với virus. Khi bệnh chuyển độ nặng, cần sử dụng thuốc chuyên biệt (IVIG) dưới sự giám sát của bác sĩ.
- Nghĩ "hết sốt là hết lây": Virus vẫn có thể lây qua đường phân - miệng trong 7-10 ngày, và có thể tồn tại trong phân 2-4 tuần. Cần rửa tay sạch sau khi thay tã và khử khuẩn đồ chơi thường xuyên.
Theo dõi sát sao trong 7 ngày đầu
Bác sĩ Vũ Thị Thùy Dương đưa ra lời khuyên quan trọng: "Diễn tiến của bệnh tay chân miệng tính theo ngày, đa số các trường hợp trở nặng rơi vào ngày thứ 3, 4 hoặc 5. Để đảm bảo an toàn, trong 7 ngày kể từ khi trẻ mắc bệnh, phụ huynh cần theo dõi sát trẻ ở mọi thời điểm trong ngày. Khi thấy có bất cứ dấu hiệu nào không an tâm, nên đưa trẻ đi khám ngay".
Bác sĩ Dương cũng nhấn mạnh sự phối hợp giữa phụ huynh và nhà trường trong việc quan sát, kiểm tra các dấu hiệu bất thường ở trẻ như sốt, mệt mỏi, bỏ ăn, chảy nước miếng nhiều, hoặc nổi ban dù ít ở tay chân. Việc phát hiện sớm và đưa trẻ đến cơ sở y tế kịp thời là yếu tố then chốt để ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm, bảo vệ sức khỏe và tính mạng của trẻ nhỏ.
