Bộ Y tế đề xuất chi hơn 3.800 tỷ đồng mỗi năm để khuyến sinh và hỗ trợ người cao tuổi
Bộ Tư pháp vừa công bố hồ sơ dự thảo Nghị định quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Dân số, do Bộ Y tế chủ trì soạn thảo. Dự thảo này đưa ra các chính sách khuyến sinh và hỗ trợ người cao tuổi, nhằm đối phó với tình trạng mức sinh thấp và tốc độ già hóa dân số ngày càng tăng tại Việt Nam.
Mức sinh thấp và đề xuất hỗ trợ tài chính
Theo Bộ Y tế, mức sinh trên toàn quốc đang thấp dưới mức sinh thay thế và có xu hướng giảm liên tục từ năm 2021 đến nay. Tình trạng này kéo dài sẽ tác động trực tiếp đến quy mô, cơ cấu dân số, dẫn đến nhiều hệ lụy như thiếu hụt lực lượng lao động, đẩy nhanh tốc độ già hóa dân số, và gia tăng các dòng di cư.
Để cải thiện, Bộ Y tế đề xuất các chính sách khuyến sinh, bao gồm hỗ trợ trực tiếp về tài chính. Cụ thể, cơ quan soạn thảo đề xuất hỗ trợ 2 triệu đồng cho mỗi trường hợp phụ nữ thuộc hộ nghèo là người dân tộc thiểu số khi sinh con đúng chính sách dân số, phụ nữ ở vùng có mức sinh thấp, và phụ nữ sinh đủ 2 con trước 35 tuổi. UBND cấp xã sẽ thực hiện chi trả bằng tiền mặt hoặc chuyển khoản cho người thụ hưởng.
Kinh phí hỗ trợ này dự kiến khoảng 1.801 tỷ đồng mỗi năm, được bảo đảm từ ngân sách nhà nước. Ngoài ra, Bộ Y tế còn đề xuất hỗ trợ dịch vụ khám sàng lọc một số bệnh bẩm sinh cho tất cả phụ nữ mang thai và trẻ sơ sinh từ ngày 1/1/2027, với kinh phí dự kiến 2.003 tỷ đồng mỗi năm, nâng tổng số lên hơn 3.800 tỷ đồng hàng năm.
Ý kiến góp ý từ các cơ quan
Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cho rằng mức hỗ trợ 2 triệu đồng cho mỗi lần sinh con còn chung chung, chưa công bằng và chưa phản ánh sự khác biệt giữa các đối tượng thụ hưởng, đặc biệt là phụ nữ dân tộc thiểu số. Đối với phụ nữ tại các địa bàn có mức sinh thấp, cần nghiên cứu yếu tố đô thị hóa, chi phí nuôi con và áp lực kinh tế.
Với phụ nữ sinh đủ 2 con trước 35 tuổi, cần xem xét sự khác biệt về điều kiện việc làm, thu nhập và khả năng cân bằng giữa sinh con và tham gia thị trường lao động. Do đó, dự thảo nên quy định theo hướng phân loại đối tượng thụ hưởng và mức hỗ trợ tương ứng, có thể gắn với tiêu chí về điều kiện kinh tế hoặc khu vực cư trú.
Một số cơ quan khác đề nghị ưu tiên mức hỗ trợ cao hơn cho địa bàn có mức sinh thấp kéo dài hoặc khu vực đô thị; đồng thời nên áp dụng theo mức lương tối thiểu vùng thay vì con số cụ thể, hoặc giao cho địa phương tự quyết để đảm bảo tính linh hoạt.
Hỗ trợ kinh phí cho câu lạc bộ người cao tuổi
Bên cạnh vấn đề mức sinh giảm, Bộ Y tế cũng đề cập đến tình trạng già hóa dân số đang diễn ra với tốc độ nhanh, gây áp lực lớn lên hệ thống an sinh xã hội và thị trường lao động. Từ năm 2011, Việt Nam chính thức bước vào giai đoạn già hóa dân số, dự kiến đến năm 2034 sẽ trở thành quốc gia có "dân số già".
Trong khi đó, hệ thống chăm sóc sức khỏe, mạng lưới an sinh và các dịch vụ hỗ trợ người cao tuổi vẫn còn khoảng cách rất lớn so với nhu cầu thực tế. Để khắc phục, cơ quan soạn thảo đề xuất quy định cụ thể về các hình thức chăm sóc người cao tuổi tại nhà và tại cộng đồng, bao gồm câu lạc bộ chăm sóc người cao tuổi tại cộng đồng, điểm chăm sóc người cao tuổi ban ngày tại cộng đồng và các hình thức khác.
Câu lạc bộ chăm sóc người cao tuổi tại cộng đồng là tổ chức không có địa điểm cố định, do người cao tuổi tự bố trí, tự nguyện cùng sinh hoạt để chia sẻ thông tin và hỗ trợ lẫn nhau. Các câu lạc bộ này sẽ được hỗ trợ một phần kinh phí từ nguồn Chương trình mục tiêu quốc gia về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển giai đoạn 2026-2035, cùng các nguồn hợp pháp khác.
Cả nước ước tính có khoảng 11.100 câu lạc bộ như vậy, với kinh phí hỗ trợ dự kiến là 5 triệu đồng mỗi câu lạc bộ mỗi năm, tổng cộng lên đến 55,5 tỷ đồng hàng năm. Điều này nhằm tăng cường mạng lưới hỗ trợ cho người cao tuổi, giảm bớt gánh nặng cho hệ thống an sinh xã hội trong bối cảnh dân số già hóa nhanh chóng.
