Cảnh báo ngộ độc Tết: Cỗ thừa 'hâm đi nấu lại' khiến trẻ nhập viện gấp
Sáng mùng 7 Tết, chị Minh, 45 tuổi, ở Cầu Giấy, Hà Nội, đang chuẩn bị khai xuân tại văn phòng thì nhận cuộc gọi khẩn từ trường học: con trai 10 tuổi phải nhập viện ngay lập tức. Sau khi khám, chụp chiếu và xét nghiệm, bé được chẩn đoán ngộ độc thức ăn nặng, với các triệu chứng sốt cao, đau bụng dữ dội, đau đầu, tiêu chảy nhiều lần, mệt mỏi và mất nước.
Thói quen nguy hiểm: Ăn cỗ cũ để cả tuần
Khai thác tiền sử, chị Minh cho biết trong 10 ngày ăn Tết ở quê, gia đình thường xuyên tiêu thụ các món cỗ được 'hâm đi nấu lại' nhiều lần. Điển hình, ngày mùng 4, người nhà chị đã nấu lại mâm cỗ cúng được gói trong túi nylon, để trong ngăn mát suốt một tuần, sau đó hấp và xào nấu lại với tâm lý 'ăn cho đỡ phí'. 'Nhiều năm gia đình tôi có thói quen này, nghĩ rằng ăn không sao, ai ngờ lần này con tôi bị ngộ độc nặng. Tôi rất hối hận', chị Minh chia sẻ.
Vi khuẩn sinh sôi nhanh trong 'vùng nguy hiểm'
Bác sĩ điều trị cho con trai chị Minh nhận định, việc để thực phẩm chín như thịt gà, thịt lợn ở nhiệt độ môi trường nóng ẩm trước Tết suốt 24 giờ để cúng lễ là điều kiện lý tưởng cho vi khuẩn sinh sôi. Trong y khoa, khoảng nhiệt độ từ 5 đến 60 độ C được gọi là 'vùng nguy hiểm'. Ở mức nhiệt độ phòng nóng ẩm dịp Tết, số lượng vi khuẩn như Salmonella hay E. coli có thể nhân đôi chỉ sau mỗi 20 phút.
'Sau một ngày phơi ngoài nhiệt độ thường, đĩa thịt đó thực chất đã trở thành một ổ vi khuẩn. Dù hấp lại trong 30 phút, độc tố vẫn tồn tại và gây ngộ độc cấp tính, đặc biệt nguy hiểm với hệ tiêu hóa non nớt của trẻ nhỏ', chuyên gia giải thích.
Nhồi nhét tủ lạnh và chu kỳ 'trữ đông - rã đông'
Tương tự, chị Mai, ở Đống Đa, Hà Nội, cũng trải qua 'cuộc chiến sinh tồn' bên chiếc tủ lạnh. Từ chiều 30 Tết, tủ lạnh dung tích lớn bị nhồi nhét đến 120% công suất với những tảng thịt đông đá chồng chất. Thực đơn 5 ngày Tết của gia đình chỉ xoay quanh một nồi lẩu duy nhất, vận hành theo quy trình 'trữ đông - rã đông - ăn thừa - đun lại'. Nhìn nồi nước dùng ngày càng đặc quánh, đục ngầu mỡ và những miếng thịt gà khô khốc, chị Mai rùng mình.
Đến chiều mùng 5, khi mẹ chồng tiếp tục lôi tảng thịt đóng tuyết trắng xóa ra để chuẩn bị bữa 'vét nồi', chị Mai đã buộc phải lên tiếng đề nghị đổi món sang gỏi cuốn, chấp nhận phá vỡ nếp cũ để bảo vệ sức khỏe cả nhà.
Độc tố bền nhiệt và số liệu đáng báo động
Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, Trung tâm Oxy cao áp, lý giải thói quen nhồi nhét tủ lạnh khiến không khí lạnh không thể lưu thông, tạo ra những 'điểm mù nhiệt độ' – nơi vi khuẩn chịu lạnh như Listeria âm thầm phát triển. Nguy hiểm hơn là thói quen hâm lại thức ăn thừa nhiều lần. Độc tố tụ cầu vàng (Staphylococcus aureus) là một ví dụ điển hình của 'sát thủ vô hình' khi chúng là ngoại độc tố siêu bền nhiệt, có thể chịu được nước sôi 100 độ C trong 30 phút. Chỉ cần để thực phẩm chín ngoài không khí 2 giờ ở nhiệt độ 25-35 độ C, độc tố này đã hình thành, gây nôn mửa dữ dội và mất nước cấp tính chỉ sau vài giờ.
Chỉ trong 8 ngày nghỉ Tết vừa qua, các cơ sở y tế đã tiếp nhận 607 ca rối loạn tiêu hóa và ngộ độc thức ăn. Con số này năm ngoái là hơn 700 người, trong đó gần 450 trường hợp nặng phải nhập viện điều trị. PGS.TS Nguyễn Quang Dũng, Đại học Y Hà Nội, nhận định bản thân ngày Tết không gây ngộ độc, mà chính quy trình mua sắm, bảo quản và chế biến sai lệch mới là nguyên nhân. Từ việc dùng chung thớt cho thực phẩm sống - chín, rau sống rửa không sạch, đến tiêu thụ giò chả, nem chua sản xuất ồ ạt thiếu vệ sinh, tất cả đều cộng hưởng làm tăng nguy cơ nhiễm khuẩn chéo và ngộ độc hóa chất, gây hại lâu dài cho gan thận.
Khuyến cáo xử lý và phòng ngừa
Các chuyên gia khuyến cáo người dân cần đặc biệt cẩn trọng với các dấu hiệu ngộ độc. Ở mức độ nhẹ, bệnh nhân có thể buồn nôn, đau quặn bụng, tiêu chảy và sốt nhẹ, thường tự khỏi sau 2-3 ngày nếu được bù nước đúng cách bằng Oresol, nước dừa hoặc cháo muối loãng. Tuy nhiên, nếu xuất hiện các triệu chứng báo động như:
- Nôn liên tục, mắt trũng, môi khô
- Đi ngoài phân máu, sốt cao trên 39 độ C
- Biểu hiện thần kinh như lơ mơ, co giật
Cần đưa bệnh nhân đến cơ sở y tế lập tức. Đặc biệt, tuyệt đối không tự ý dùng thuốc cầm tiêu chảy khi chưa rõ nguyên nhân để tránh làm trầm trọng thêm tình trạng nhiễm độc đường ruột.
