Bệnh tay chân miệng bùng phát mạnh trong mùa cao điểm
Bệnh tay chân miệng đang bước vào giai đoạn gia tăng theo mùa, với nhiều địa phương ghi nhận số ca mắc tăng nhanh chóng. Theo các chuyên gia y tế, nguy cơ lây lan không chỉ đến từ virus mà còn từ những vật dụng quen thuộc trong sinh hoạt hằng ngày, thường bị bỏ quên trong công tác vệ sinh.
Tình hình dịch bệnh tại TP.HCM và các bệnh viện nhi
Tại Thành phố Hồ Chí Minh, riêng tuần qua đã ghi nhận 837 ca mắc bệnh tay chân miệng, tăng 97,1% so với trung bình của 4 tuần trước đó. Tính từ đầu năm đến hết tuần thứ 11, địa phương này đã có tổng cộng 7.294 ca nhiễm. Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TP.HCM cho biết, bệnh thường tăng mạnh vào hai giai đoạn trong năm, từ tháng 3 đến tháng 5 và từ tháng 9 đến tháng 11, trùng với thời điểm trẻ em quay lại trường học sau các kỳ nghỉ.
Xu hướng gia tăng này cũng được ghi nhận rõ rệt tại các cơ sở điều trị nhi lớn trên cả nước. Bệnh viện Nhi Trung ương cho biết, từ đầu năm đến giữa tháng 3, đơn vị này đã chẩn đoán gần 3.000 trẻ em mắc bệnh tay chân miệng, tăng 56% so với cùng kỳ năm ngoái. Đáng chú ý, khoảng một phần ba số trường hợp này phải nhập viện để điều trị do các triệu chứng nặng.
Con đường lây lan và những hiểu lầm phổ biến
Theo Thạc sĩ Bác sĩ Nguyễn Tiến Thành, thành viên Hội Da liễu Việt Nam, bệnh tay chân miệng dễ bùng phát thành cụm không chỉ do độc lực của virus mà còn vì cách bệnh âm thầm len lỏi vào sinh hoạt thường ngày. Phụ huynh thường chú ý đến các nốt ban ở tay chân, nhưng lại quên rằng virus có thể lây lan rất mạnh từ bàn tay bẩn, đồ chơi, khăn lau, cốc uống nước, tay nắm cửa, mặt bàn hay sàn nhà. Chỉ cần một mắt xích vệ sinh bị lỏng lẻo, mầm bệnh có thể lan nhanh trong lớp học và gia đình.
Bệnh tay chân miệng là một bệnh truyền nhiễm do nhóm Enterovirus gây ra, thường gặp ở trẻ em dưới 5 tuổi. Bệnh lây chủ yếu qua đường tiêu hóa, tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết từ mũi, họng, nước bọt, dịch bóng nước hoặc phân của người bệnh. Virus cũng có thể lây lan gián tiếp qua đồ vật và các bề mặt bị nhiễm bẩn. Phần lớn trường hợp tự khỏi sau 7 đến 10 ngày, nhưng một số ca có thể diễn tiến nặng với các biến chứng thần kinh, tim mạch hoặc hô hấp.
Một sai lầm phổ biến là nhiều gia đình chỉ nghĩ đến bệnh tay chân miệng khi trẻ phát ban rõ rệt. Thực tế, bệnh thường khởi đầu bằng các triệu chứng như sốt, mệt mỏi, biếng ăn, đau họng, quấy khóc, sau đó mới xuất hiện loét miệng hoặc các nốt phỏng ở lòng bàn tay, bàn chân, mông hoặc đầu gối. Có trẻ nổi ban ít nhưng loét miệng nhiều khiến đau rát và bỏ ăn, cũng có trường hợp chỉ sốt và quấy khóc nên dễ bị nhầm lẫn với viêm họng thông thường. Sự mơ hồ ban đầu này khiến nhiều ca bệnh đến viện muộn, làm tăng nguy cơ biến chứng.
Nguyên tắc phòng bệnh và chăm sóc trẻ
Theo bác sĩ Thành, điều quan trọng nhất là chặn đường lây từ sớm, thay vì chờ đến khi lớp học xuất hiện nhiều trẻ mắc bệnh. Bệnh tay chân miệng cần được nhìn nhận như một bệnh lây qua tiếp xúc gần, bề mặt và thói quen sinh hoạt, không chỉ đơn thuần là vài nốt ban ngoài da.
Nguyên tắc đầu tiên là giữ bàn tay sạch sẽ. Người lớn cần rửa tay bằng xà phòng trước khi chế biến thức ăn, trước khi cho trẻ ăn, sau khi thay tã, vệ sinh cho trẻ và sau khi tiếp xúc với các dịch tiết nghi ngờ. Trẻ em cũng cần được tập rửa tay đúng cách, đặc biệt là trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh.
Nguyên tắc thứ hai là làm sạch các bề mặt tiếp xúc thường xuyên. Đồ chơi, bàn ghế, tay nắm cửa, sàn nhà và vật dụng cá nhân của trẻ cần được vệ sinh định kỳ, nhất là khi lớp học hoặc gia đình đã có ca bệnh. Với trẻ nhỏ có thói quen ngậm đồ vật, nguy cơ lây nhiễm càng cao nếu khâu làm sạch bị xem nhẹ.
Nguyên tắc thứ ba là không để trẻ bệnh tiếp tục đi học hoặc đến nơi đông người. Nhiều phụ huynh thấy con chỉ sốt nhẹ, nổi vài nốt vẫn cho đến lớp, trong khi đây là giai đoạn virus phát tán mạnh. Khi trẻ có dấu hiệu nghi ngờ như sốt, loét miệng, nổi ban dạng phỏng, cần cho nghỉ học, theo dõi sát sao và đưa đi khám sớm.
Chuyên gia cũng khuyến cáo phụ huynh không tự làm vỡ bóng nước, không bôi thuốc màu tùy tiện, và không lạm dụng kháng sinh khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Chăm sóc sai cách có thể gây bội nhiễm, làm mờ triệu chứng hoặc khiến trẻ đau hơn, bỏ ăn nhiều hơn.
Cảnh báo và dấu hiệu cần lưu ý
Một điểm cần lưu ý là trẻ em có thể mắc bệnh tay chân miệng nhiều lần, do bệnh được gây ra bởi nhiều chủng Enterovirus khác nhau. Vì vậy, từng mắc bệnh không đồng nghĩa với việc miễn nhiễm hoàn toàn. Phụ huynh cũng không nên chỉ nhìn vào số lượng nốt ban mà cần quan sát toàn trạng của trẻ.
Các dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm bao gồm sốt cao kéo dài, giật mình, quấy khóc liên tục, ngủ li bì, run tay chân, nôn nhiều, thở mệt, đi không vững, bỏ ăn hoặc có biểu hiện bất thường khác. Khi xuất hiện các triệu chứng này, trẻ cần được đưa đến cơ sở y tế sớm để tránh bỏ lỡ thời điểm xử trí kịp thời, giảm thiểu nguy cơ biến chứng nghiêm trọng.
