Trong những tháng đầu năm 2026, virus cúm đã có những biến đổi đáng chú ý, đặc biệt là ở chủng cúm A/H3N2 với sự xuất hiện của biến thể mới mang tên biến thể K (J.2.4.1). Theo dữ liệu từ Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC), biến thể này được phát hiện lần đầu vào tháng 8 năm 2025 và nhanh chóng lây lan ra hơn 34 quốc gia. Đến cuối năm 2025, biến thể K đã chiếm khoảng 50% số ca cúm tại châu Âu, cho thấy virus cúm vẫn không ngừng thay đổi và lan rộng.
Đặc điểm của biến thể K
PGS-TS-BS Cao Hữu Nghĩa, Trưởng bộ môn Khoa học y sinh - Viện Pasteur TPHCM, cho biết biến thể K có nhiều thay đổi ở gen hemagglutinin (HA), gen tạo ra các gai trên bề mặt virus. Những gai này giúp virus bám và xâm nhập vào tế bào hô hấp của người. Khi cấu trúc này thay đổi, virus trở nên khác biệt so với các chủng cúm trước đây, khiến kháng thể từ vaccine cúm mùa cũ có thể không nhận diện được. Bên cạnh cúm A/H3N2, các chủng cúm A/H1N1 và B vẫn đồng lưu hành với sự gia tăng các đột biến mới.
Tác động lâm sàng
Mùa cúm 2025-2026 tại Hoa Kỳ được ghi nhận là một trong những mùa có tỷ lệ mắc bệnh hô hấp cao nhất trong vòng 30 năm qua. Tính đến tháng 12 năm 2025, biến thể K chiếm 89% các virus A/H3N2 được phân tích, gây ra ít nhất 2,9 triệu ca bệnh, khoảng 30.000 ca nhập viện và 1.200 ca tử vong. Tại châu Á, Nhật Bản ghi nhận mùa cúm nặng và đến sớm từ đầu tháng 10 năm 2025. Úc và New Zealand cũng trải qua mùa cúm kéo dài bất thường do biến thể K xuất hiện vào cuối mùa cúm 2025.
Vaccine cập nhật
Trong bối cảnh đó, PGS Cao Hữu Nghĩa nhấn mạnh việc cập nhật vaccine cúm hằng năm là một phần quan trọng trong chiến lược phòng bệnh. Hằng năm, Tổ chức Y tế Thế giới dựa trên hệ thống giám sát toàn cầu để khuyến nghị thành phần vaccine cúm phù hợp. Các nhà sản xuất sẽ cập nhật vaccine dựa trên những khuyến nghị này. Vaccine cập nhật không có nghĩa là vaccine mới hoàn toàn; công nghệ sản xuất vẫn sử dụng các phương pháp đã được ứng dụng lâu năm, vaccine vẫn trải qua các bước kiểm định chất lượng nghiêm ngặt theo tiêu chuẩn quốc tế và được theo dõi liên tục về an toàn và hiệu quả.
Vaccine cúm mới tại Việt Nam
Hiện nay, vaccine cúm cập nhật chủng mới 2026 đã có mặt tại Việt Nam. Vaccine này đã được điều chỉnh thành phần theo khuyến cáo của WHO để phù hợp hơn với các chủng virus cúm đang lưu hành, trong đó có biến thể K của cúm A/H3N2. Nhờ vậy, hiệu quả bảo vệ dự kiến sẽ được tối ưu hơn trong mùa cúm sắp tới.
Khuyến cáo y tế
Từ góc độ y tế cộng đồng, PGS-TS-BS Cao Hữu Nghĩa cho rằng tiêm vaccine cúm hằng năm là biện pháp chủ động và cần thiết, giúp cơ thể duy trì hàng rào bảo vệ trước sự biến đổi không ngừng của virus cúm. Việc tiêm vaccine được cập nhật chủng ngay khi sẵn có giúp giảm nguy cơ mắc cúm, hạn chế biến chứng nặng, đặc biệt ở trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai, người có bệnh nền và người cao tuổi. Bên cạnh đó, cần kết hợp các biện pháp nâng cao sức khỏe như duy trì chế độ dinh dưỡng hợp lý, tăng cường vận động thể chất, ngủ đủ giấc, cùng với việc giữ vệ sinh cá nhân và môi trường sống nhằm củng cố hệ miễn dịch, giảm nguy cơ lây nhiễm cúm và các bệnh đường hô hấp khác.
