Bộ Y tế đẩy mạnh cải cách luật để giảm tỷ lệ hút thuốc lá trong giới trẻ
Để giảm nhanh tỷ lệ sử dụng thuốc lá, đặc biệt là trong giới trẻ, hướng tới một Việt Nam khỏe mạnh và phát triển bền vững, Bộ Y tế đang tích cực xây dựng dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá. Mục tiêu chính là thể chế hóa các chủ trương, chính sách mới của Đảng, Quốc hội và Chính phủ trong lĩnh vực này, đồng thời áp dụng quản lý linh hoạt dựa trên bằng chứng khoa học.
Tình hình đáng báo động về sử dụng thuốc lá tại Việt Nam
Theo báo cáo từ Bộ Y tế, Việt Nam hiện có khoảng 16 triệu người hút thuốc, đưa quốc gia vào nhóm 15 nước có tỷ lệ nam giới trưởng thành hút thuốc cao nhất thế giới và đứng thứ 3 trong khu vực ASEAN. Tỷ lệ hút thuốc ở người trưởng thành là 20,8%, trong đó nam giới chiếm tới 41,1%. Những con số này phản ánh mức độ phổ biến và khó kiểm soát của việc sử dụng thuốc lá trong xã hội.
Tổ chức Y tế thế giới (WHO) chỉ ra rằng hút thuốc là nguyên nhân của 28 nhóm bệnh khác nhau, bao gồm các bệnh nguy hiểm như ung thư, tim mạch và hô hấp. Hằng năm, Việt Nam ghi nhận hơn 100 nghìn ca tử vong liên quan đến thuốc lá. Không chỉ gây hại cho sức khỏe, thuốc lá còn tạo ra gánh nặng kinh tế đáng kể. Năm 2022, tổng chi phí do thuốc lá gây ra ước tính khoảng 108.700 tỷ đồng, tương đương 1,14% GDP. Khi tính cả tổn thất về xã hội và môi trường, con số này vượt quá 2% GDP, cho thấy thuốc lá không chỉ là vấn đề y tế mà còn là rào cản đối với tăng trưởng và phát triển bền vững của đất nước.
Xu hướng quản lý linh hoạt và giảm tác hại trên thế giới
Trên thế giới, nhiều quốc gia đang chuyển đổi cách tiếp cận trong kiểm soát thuốc lá từ các biện pháp cấm tuyệt đối sang chiến lược giảm tác hại linh hoạt hơn. Cách tiếp cận này dựa trên việc phân loại sản phẩm theo mức độ rủi ro, như "chuỗi nguy cơ" do Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) đề xuất. Theo đó, các sản phẩm thuốc lá không khói có thể được xem là ít gây hại hơn so với thuốc lá điếu truyền thống, trở thành công cụ hỗ trợ người hút giảm dần sự phụ thuộc trước khi cai bỏ hoàn toàn.
Thực tế, nhiều quốc gia đã áp dụng chính sách quản lý có chọn lọc. Ví dụ, Bangladesh đang xem xét sửa đổi quy định kiểm soát thuốc lá, bao gồm đề xuất bãi bỏ lệnh cấm đối với sản phẩm không khói. Mexico vừa thông qua quy định mới cho phép lưu hành thuốc lá nung nóng trong khi vẫn duy trì lệnh cấm thuốc lá điện tử. Azerbaijan cũng áp dụng cách tiếp cận tương tự, cấm hoàn toàn thuốc lá điện tử nhưng quản lý chặt chẽ thuốc lá nung nóng vì định nghĩa đây là sản phẩm không đốt cháy.
Đáng chú ý, các quốc gia có hệ thống y tế tiên tiến như Nhật Bản, Hoa Kỳ, Anh, Đức và Hàn Quốc đã tiến hành đánh giá khoa học đối với sản phẩm không khói, với kết quả trở thành cơ sở tham chiếu quan trọng cho chính sách. Thụy Điển là một ví dụ điển hình, với tỷ lệ hút thuốc lá điếu hằng ngày thấp nhất thế giới chỉ còn 3,7%, phần lớn nhờ vào việc sử dụng sản phẩm thay thế không khói như công cụ giảm hại.
Hướng tới chính sách toàn diện và hiệu quả tại Việt Nam
Kinh nghiệm quốc tế cho thấy kiểm soát thuốc lá cần kết hợp nhiều giải pháp, bao gồm truyền thông, giáo dục, hỗ trợ cai nghiện và chính sách quản lý phù hợp. Với việc Bộ Y tế đang lấy ý kiến sửa đổi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, vấn đề cần được nghiên cứu kỹ lưỡng, đổi mới cách tiếp cận toàn diện, đồng bộ và dựa trên bằng chứng khoa học.
Các biện pháp truyền thống đã chứng minh hiệu quả cần được tăng cường, như tăng thuế thuốc lá, mở rộng khu vực cấm hút thuốc và đẩy mạnh truyền thông nâng cao nhận thức cộng đồng. Đồng thời, cần nghiên cứu, đánh giá kỹ lưỡng đối với tất cả sản phẩm thuốc lá thế hệ mới để có chính sách quản lý phù hợp, hiệu quả, nhằm kiểm soát nguy cơ sức khỏe và tránh buôn lậu, kinh doanh trái phép.
Một yếu tố then chốt khác là tăng cường hỗ trợ người hút thuốc cai nghiện thông qua chương trình tư vấn, điều trị và cung cấp giải pháp thay thế phù hợp. Việc hoàn thiện khung pháp lý cần bảo đảm tính khả thi, phù hợp với thực tiễn và tăng cường phối hợp giữa các bộ, ngành và địa phương.
Cuộc chiến phòng, chống tác hại của thuốc lá là hành trình dài, đòi hỏi sự kiên trì và quyết tâm của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội. Dự án Luật sửa đổi lần này được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng pháp lý vững chắc, góp phần giảm nhanh tỷ lệ hút thuốc, bảo vệ sức khỏe nhân dân và hướng tới một Việt Nam khỏe mạnh, phát triển bền vững. Trong bối cảnh hội nhập sâu rộng, tham khảo kinh nghiệm quốc tế và áp dụng linh hoạt vào điều kiện trong nước sẽ là chìa khóa để nâng cao hiệu quả chính sách, với mục tiêu cao nhất là bảo vệ sức khỏe con người - nguồn lực quý giá nhất của quốc gia.
