Bộ Y tế vừa ban hành hướng dẫn chẩn đoán và điều trị dinh dưỡng cho người bệnh ung thư, trong đó khuyến cáo mạnh mẽ không áp dụng chế độ ăn keto hay các chế độ ăn kiêng nghèo năng lượng. Nguyên nhân là các chế độ này có thể khiến bệnh nhân thêm suy kiệt, làm trầm trọng tình trạng suy dinh dưỡng vốn đã phổ biến ở nhóm đối tượng này.
Ung thư – gánh nặng toàn cầu và thực trạng dinh dưỡng
Ung thư là một trong những nguyên nhân gây tử vong hàng đầu tại Việt Nam và trên thế giới. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), năm 2022 căn bệnh này cướp đi khoảng 10 triệu sinh mạng. Số ca mắc mới dự báo tiếp tục gia tăng do già hóa dân số, đô thị hóa cùng các yếu tố nguy cơ như hút thuốc lá, lạm dụng rượu bia, chế độ ăn uống thiếu lành mạnh và ít vận động.
Bộ Y tế nhấn mạnh dinh dưỡng là một trong những yếu tố quan trọng quyết định hiệu quả điều trị và chất lượng sống của người bệnh ung thư. Dù những tiến bộ trong phẫu thuật, hóa trị, xạ trị, điều trị nhắm trúng đích và miễn dịch đã cải thiện đáng kể tỷ lệ sống, các phương pháp điều trị vẫn có thể gây nhiều tác dụng phụ, đặc biệt trên hệ tiêu hóa. Điều này làm giảm khả năng ăn uống, tăng nhu cầu chuyển hóa, dễ dẫn tới suy dinh dưỡng và suy mòn.
Suy dinh dưỡng ở bệnh nhân ung thư có thể lên tới 80%
Theo Bộ Y tế, tỷ lệ suy dinh dưỡng ở người bệnh ung thư có thể lên tới 80%, tùy thuộc loại ung thư, giai đoạn bệnh và phương pháp điều trị. Tình trạng này đặc biệt phổ biến ở các bệnh nhân mắc ung thư đường tiêu hóa, gan mật tụy và vùng đầu cổ. Mối liên hệ giữa ung thư và dinh dưỡng mang tính hai chiều: khối u và quá trình điều trị làm suy giảm dinh dưỡng, trong khi suy dinh dưỡng lại ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng đáp ứng điều trị, mức độ dung nạp hóa trị, xạ trị cũng như tiên lượng sống.
Vì vậy, người bệnh cần được sàng lọc nguy cơ suy dinh dưỡng ngay từ khi chẩn đoán và theo dõi liên tục trong suốt quá trình điều trị. Mục tiêu là duy trì cân nặng hợp lý, hạn chế sụt cân, cải thiện thể trạng, tăng khả năng đáp ứng điều trị, rút ngắn thời gian hồi phục và nâng cao chất lượng cuộc sống.
Khuyến nghị dinh dưỡng cụ thể từ Bộ Y tế
Hướng dẫn mới khuyến nghị người bệnh ung thư cần được cung cấp khoảng 25-30 kcal cho mỗi kg cân nặng mỗi ngày và tối thiểu 1,2 g protein/kg/ngày. Với những trường hợp suy dinh dưỡng nặng hoặc mất nhiều khối cơ, lượng protein có thể tăng lên 1,5 g/kg/ngày. Chất béo nên chiếm dưới 30% tổng năng lượng khẩu phần, ưu tiên các loại chất béo không bão hòa, đồng thời hạn chế chất béo bão hòa và chất béo chuyển hóa. Vitamin, khoáng chất được bổ sung theo nhu cầu khuyến nghị thông thường, chỉ sử dụng liều cao khi có bằng chứng thiếu hụt cụ thể.
Bộ Y tế khuyến cáo không áp dụng các chế độ ăn kiêng nghèo năng lượng, trong đó có chế độ ăn keto, cho người bệnh ung thư. Theo cơ quan này, đến nay chưa có bằng chứng khoa học thuyết phục cho thấy các chế độ ăn này giúp cải thiện hiệu quả điều trị ung thư. Ngược lại, chúng có thể gây nguy hiểm, nhất là với những bệnh nhân đã suy dinh dưỡng hoặc có nguy cơ suy dinh dưỡng.
Chế độ ăn keto và những nguy cơ tiềm ẩn
Trong chế độ ăn keto, tinh bột chỉ cung cấp khoảng 5% tổng năng lượng khẩu phần, trong khi chất béo chiếm tới 75% và protein khoảng 20%. Việc cắt giảm mạnh nhóm thực phẩm cung cấp năng lượng có thể khiến người bệnh khó đáp ứng đủ nhu cầu dinh dưỡng cần thiết trong quá trình điều trị. Bộ Y tế cũng không khuyến khích người bệnh suy dinh dưỡng hoặc có nguy cơ suy dinh dưỡng chỉ sử dụng các dưỡng chất đơn lẻ như gói đạm, viên dầu cá hay HMB khi chưa đáp ứng đủ nhu cầu năng lượng và protein tổng thể. Cách bổ sung mất cân đối này có thể làm gia tăng nguy cơ rối loạn chuyển hóa và ảnh hưởng đến hiệu quả chăm sóc dinh dưỡng.
Theo Như Loan/VTC News.
