Cảnh báo: Bề mặt bị bỏ quên làm lây lan bệnh tay chân miệng ở trẻ em
Sáng 29/3, Cục Quản lý Khám, chữa bệnh thuộc Bộ Y tế đã ban hành công văn khẩn gửi đến các Sở Y tế, bệnh viện trực thuộc và cơ quan y tế trên toàn quốc, yêu cầu tăng cường các biện pháp truyền thông, khám, phân loại, thu dung, điều trị và kiểm soát bệnh tay chân miệng. Động thái này được đưa ra trong bối cảnh số ca mắc bệnh đang gia tăng đáng báo động.
Số ca mắc tăng cao gấp 5 lần so với cùng kỳ
Theo thống kê, trong gần 3 tháng đầu năm 2026, cả nước đã ghi nhận 25.094 trường hợp mắc bệnh tay chân miệng, với 4 ca tử vong. Con số này cao hơn gấp 5 lần so với cùng kỳ năm 2025, khi chỉ có 4.900 ca. Đáng chú ý, khu vực phía Nam chiếm tới 71,9% tổng số ca mắc, tương đương 18.031 trường hợp. Nhóm trẻ từ 1 đến 5 tuổi là đối tượng chịu ảnh hưởng nặng nề nhất, chiếm 92,7% tổng số ca.
Bệnh viện Nhi Trung ương cũng báo cáo rằng từ đầu năm đến giữa tháng 3, đơn vị này đã chẩn đoán gần 3.000 trẻ mắc tay chân miệng, tăng 56% so với cùng kỳ năm ngoái. Khoảng một phần ba số trường hợp phải nhập viện điều trị, cho thấy mức độ nghiêm trọng của dịch bệnh.
Nguyên nhân lây lan: Bề mặt bị bỏ quên
Ths.BS Nguyễn Tiến Thành, thành viên Hội Da liễu Việt Nam, giải thích rằng bệnh tay chân miệng dễ bùng phát thành cụm không chỉ do độc lực của virus mà còn vì cách thức lây lan âm thầm trong sinh hoạt hàng ngày của trẻ. Phụ huynh thường tập trung vào các nốt ban trên tay, chân mà bỏ qua nguy cơ lây nhiễm từ các bề mặt thông thường như bàn tay bẩn, đồ chơi, khăn lau, cốc uống nước, tay nắm cửa, mặt bàn và sàn nhà. Chỉ cần một mắt xích vệ sinh bị lỏng lẻo, mầm bệnh có thể lan nhanh trong lớp học và gia đình.
Bệnh tay chân miệng là một bệnh truyền nhiễm do nhóm Enterovirus gây ra, phổ biến nhất ở trẻ dưới 5 tuổi. Nó lây chủ yếu qua đường tiêu hóa, tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết từ mũi, họng, nước bọt, dịch từ bóng nước hoặc phân của người bệnh. Đồng thời, bệnh có thể lây gián tiếp qua đồ vật và bề mặt bị nhiễm bẩn. Mặc dù phần lớn trường hợp tự khỏi trong 7 đến 10 ngày, một số ca có thể diễn tiến nặng với các biến chứng thần kinh, tim mạch hoặc hô hấp.
Sai lầm phổ biến trong nhận diện bệnh
BS. Tiến Thành chỉ ra rằng nhiều gia đình thường đợi đến khi trẻ phát ban rõ ràng mới nghĩ đến tay chân miệng. Trong thực tế, bệnh thường khởi đầu bằng các triệu chứng như sốt, mệt mỏi, biếng ăn, đau họng, quấy khóc, sau đó mới xuất hiện loét miệng hoặc các nốt phỏng ở lòng bàn tay, lòng bàn chân, mông và gối. Có trẻ nổi ban rất ít nhưng loét miệng nhiều, gây đau rát và bỏ ăn, bỏ bú. Một số trẻ chỉ sốt và quấy khóc, khiến cha mẹ dễ nhầm lẫn với viêm họng thông thường. Sự mơ hồ ban đầu này dẫn đến nhiều ca đến viện chậm, làm tăng nguy cơ biến chứng.
Nguyên tắc phòng ngừa hiệu quả
Để chặn đứng đường lây từ sớm, chuyên gia khuyến cáo áp dụng các nguyên tắc sau:
- Giữ bàn tay sạch: Người lớn cần rửa tay bằng xà phòng trước khi chế biến thức ăn, cho trẻ ăn, sau khi thay tã, vệ sinh cho trẻ và tiếp xúc với dịch tiết nghi ngờ. Trẻ cũng cần được hướng dẫn rửa tay đúng cách, đặc biệt trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh. Nguyên tắc "3 sạch" (ăn uống sạch, ở sạch, bàn tay sạch) vẫn là nền tảng phòng bệnh được ngành y tế khuyến cáo.
- Làm sạch các bề mặt tiếp xúc thường xuyên: Đồ chơi, bàn ghế, tay nắm cửa, sàn nhà và vật dụng cá nhân của trẻ cần được vệ sinh định kỳ, đặc biệt khi có ca bệnh xuất hiện trong lớp học hoặc gia đình. Với trẻ nhỏ có thói quen ngậm đồ vật, nguy cơ lây nhiễm càng cao nếu khâu làm sạch bị xem nhẹ.
- Không để trẻ bệnh tiếp tục đi học hoặc đến nơi đông người: Khi trẻ có dấu hiệu nghi ngờ như sốt, loét miệng, nổi ban dạng phỏng ở tay chân, cha mẹ nên cho nghỉ học, theo dõi sát và đưa đi khám kịp thời. Việc tự ý làm vỡ bóng nước, bôi thuốc màu tùy tiện hoặc lạm dụng kháng sinh có thể gây bội nhiễm và làm trầm trọng thêm tình trạng bệnh.
Dấu hiệu cảnh báo cần lưu ý
BS. Tiến Thành nhấn mạnh rằng cha mẹ không nên chỉ dựa vào số lượng nốt ban để đánh giá mức độ nghiêm trọng của bệnh. Cần quan sát toàn trạng của trẻ, bao gồm các dấu hiệu như sốt cao kéo dài, giật mình, quấy khóc liên tục, ngủ li bì, run tay chân, nôn nhiều, thở mệt, đi không vững, bỏ ăn bỏ bú hoặc có biểu hiện bất thường so với ngày đầu mắc bệnh. Dấu hiệu giật mình đã được Bộ Y tế lưu ý là một biểu hiện quan trọng cần theo dõi ở trẻ tay chân miệng. Khi xuất hiện các triệu chứng này, trẻ cần được đưa đến cơ sở y tế sớm để tránh bỏ lỡ "thời điểm vàng" trong điều trị.
Ngoài ra, phụ huynh cần lưu ý rằng trẻ có thể mắc tay chân miệng nhiều lần do bệnh gây ra bởi nhiều chủng Enterovirus khác nhau. Việc từng mắc bệnh không đồng nghĩa với khả năng miễn nhiễm về sau, do đó, các biện pháp phòng ngừa vẫn cần được duy trì thường xuyên.
