Nhiều bậc cha mẹ có chiều cao khiêm tốn thường lo lắng rằng con mình sẽ khó đạt được vóc dáng lý tưởng. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, di truyền chỉ là một phần của câu chuyện. Nếu được chăm sóc đúng cách, trẻ hoàn toàn có thể cải thiện tầm vóc và tự tin hơn trong tương lai.
Di truyền chỉ là một phần
Chiều cao của trẻ chịu ảnh hưởng từ gen của bố mẹ và có thể ước tính theo công thức: Con gái = (chiều cao bố - 13 cm + chiều cao mẹ) / 2; Con trai = (chiều cao mẹ + 13 cm + chiều cao bố) / 2. Tuy nhiên, đây chỉ là mức dự đoán. Trên thực tế, chiều cao còn phụ thuộc lớn vào dinh dưỡng, vận động và hệ nội tiết.
Dinh dưỡng đóng vai trò then chốt
TS.BS Ngô Thị Phượng, khoa Nội tiết, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, nhấn mạnh chế độ ăn đầy đủ dưỡng chất giúp tối ưu quá trình phát triển hệ cơ xương. Những vi chất quan trọng gồm protein (đặc biệt là lysin), canxi, kẽm, vitamin D và vitamin K2. Bổ sung các thực phẩm giàu canxi như sữa, cá, tôm, cua, rau xanh, và các loại hạt là cần thiết. Đồng thời, ánh nắng mặt trời cũng đóng vai trò thiết yếu, giúp cơ thể tổng hợp vitamin D, từ đó tăng hấp thu canxi và củng cố xương. Tuy vậy, việc bổ sung dinh dưỡng cần hợp lý, tránh lạm dụng vì có thể gây tác dụng phụ.
Vận động thể lực kích thích tăng trưởng
ThS.BS Nguyễn Thị Thùy Linh, cùng khoa, cho biết nhiều nghiên cứu cho thấy tập luyện thể thao giúp kích thích sụn tăng trưởng ở đầu xương, thúc đẩy chiều cao phát triển. Các môn phù hợp với trẻ gồm chạy bộ, nhảy dây, bơi lội, xà đơn, bóng đá, bóng rổ. Ngược lại, trẻ nên hạn chế các môn quá nặng như tập tạ sớm, vì có thể khiến đầu sụn cốt hóa sớm, làm giảm tiềm năng tăng chiều cao.
Giấc ngủ và hormone tăng trưởng
Hệ nội tiết đóng vai trò quan trọng trong tăng trưởng. Hai hormone ảnh hưởng lớn nhất là hormone tuyến giáp và hormone tăng trưởng (GH). Đáng chú ý, GH được tiết ra nhiều nhất vào ban đêm, đặc biệt trong khoảng 23h-1h. Vì vậy, trẻ cần ngủ trước 22h và duy trì giấc ngủ sâu, liên tục để cơ thể tiết hormone tối ưu. Thiếu ngủ hoặc ngủ không sâu có thể ảnh hưởng tiêu cực đến quá trình tăng trưởng.
Khi nào cần tầm soát chậm tăng trưởng?
Theo TS.BS Ngô Thị Phượng, sự phát triển chiều cao của trẻ diễn ra theo từng mốc: Sơ sinh: 48-52 cm; 1 tuổi: tăng thêm 20-25 cm; 2 tuổi: tăng khoảng 12 cm; 3 tuổi: tăng khoảng 10 cm; 4 tuổi: tăng khoảng 7 cm; Sau 4 tuổi: mỗi năm tăng trung bình 4-6 cm. Nếu trẻ không đạt các mốc này, cha mẹ nên đưa đi khám sớm để tầm soát chậm tăng trưởng. Trong trường hợp trẻ thấp lùn do thiếu hormone, việc điều trị bổ sung có thể cải thiện đáng kể chiều cao, đặc biệt hiệu quả trong giai đoạn 4-11 tuổi. Sau 11 tuổi, khi các đầu xương đã dần cốt hóa, hiệu quả điều trị sẽ giảm rõ rệt. Các chuyên gia lưu ý điều trị hormone phải được thực hiện bởi bác sĩ chuyên khoa nội tiết, tránh tự ý can thiệp gây ảnh hưởng xấu đến sức khỏe của trẻ.
