Gan là cơ quan đảm nhiệm nhiều chức năng thiết yếu như lọc độc tố, hỗ trợ tiêu hóa, dự trữ dinh dưỡng và tham gia hàng trăm quá trình chuyển hóa. Đáng chú ý, gan vẫn hoạt động gần như bình thường ngay cả khi đã tổn thương đáng kể. Chính khả năng chịu đựng đặc biệt này khiến bệnh gan thường được phát hiện muộn, được các bác sĩ ví như "căn bệnh thầm lặng".
Nguyên nhân gây bệnh gan không chỉ do rượu bia
Theo TS.BS Suresh Raghavaiah, bác sĩ tư vấn cấp cao chuyên ngành gan, mật, tụy và ghép đa tạng tại Bệnh viện Apollo (Ấn Độ), nhiều người lầm tưởng bệnh gan chỉ xảy ra ở người uống nhiều rượu. Trên thực tế, bệnh gan nhiễm mỡ liên quan đến rối loạn chuyển hóa (MASLD) - trước đây gọi là NAFLD - là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tổn thương gan, liên quan chặt chẽ với béo phì, đái tháo đường, chế độ ăn uống thiếu lành mạnh và lối sống ít vận động.
8 dấu hiệu cảnh báo bệnh gan
1. Mệt mỏi kéo dài, nghỉ ngơi không cải thiện
Cảm giác kiệt sức kéo dài ngay cả sau một đêm ngủ đủ giấc, khiến công việc hàng ngày trở nên nặng nề. TS.BS Suresh Raghavaiah cho biết: "Khi các triệu chứng như mệt mỏi bắt đầu xuất hiện, bệnh gan có thể đã tiến triển khá nặng, bởi gan vẫn duy trì hoạt động ngay cả khi đã tổn thương khoảng 60-70% trước khi có dấu hiệu rõ rệt".
2. Ngứa dai dẳng không rõ nguyên nhân
Khi dòng chảy dịch mật bị cản trở, muối mật tích tụ trong máu kích thích đầu dây thần kinh dưới da gây ngứa kéo dài, không kèm phát ban hay tổn thương da. Nếu kem dưỡng ẩm hoặc thuốc chống dị ứng không hiệu quả, cần đi khám.
3. Đau âm ỉ vùng hạ sườn phải
Gan nằm dưới khung xương sườn phải. Ở giai đoạn đầu, người bệnh có thể cảm thấy nặng tức, đè ép hoặc đau âm ỉ, dễ nhầm với đầy hơi hay rối loạn tiêu hóa.
4. Sưng phù bàn chân hoặc mắt cá chân
Khi gan giảm sản xuất albumin - protein giữ dịch trong lòng mạch - dịch rò rỉ ra mô xung quanh gây phù ở bàn chân và mắt cá chân.
5. Nước tiểu sẫm màu hoặc phân nhạt màu
Nước tiểu màu nước trà dù uống đủ nước và phân màu đất sét là dấu hiệu bilirubin tăng cao hoặc dòng chảy dịch mật suy giảm, cần thăm khám sớm.
6. Chán ăn hoặc thường xuyên buồn nôn
Gan bị viêm hoặc tổn thương ảnh hưởng đến tiêu hóa. Nếu ăn uống kém kéo dài kèm sụt cân không rõ nguyên nhân, nên kiểm tra.
7. Dễ bầm tím hoặc chảy máu kéo dài
Gan suy giảm sản xuất protein đông máu khiến va chạm nhẹ cũng bầm tím, vết thương chảy máu lâu cầm. Cần chú ý nếu kèm các dấu hiệu khác.
8. Vàng da, vàng mắt
Đây là dấu hiệu nổi bật nhất nhưng thường xuất hiện khi tổn thương gan đã nặng. TS.BS Suresh Raghavaiah nhấn mạnh: "Gan có thể chịu đựng tổn thương rất lớn trước khi có triệu chứng vàng da. Khám sức khỏe định kỳ rất cần thiết, đặc biệt với người mắc đái tháo đường, béo phì hoặc yếu tố nguy cơ rối loạn chuyển hóa".
Phát hiện sớm giúp bảo vệ lá gan
Theo TS.BS Suresh Raghavaiah, ở giai đoạn sớm, gan nhiễm mỡ và xơ hóa gan mức độ nhẹ thường có thể cải thiện nếu kiểm soát cân nặng, tập thể dục đều đặn, duy trì chế độ ăn uống cân bằng và điều trị đúng chỉ định. Tuy nhiên, khi tiến triển thành xơ gan, tổn thương thường không thể phục hồi. Ông khuyến cáo không tự ý sử dụng thực phẩm bổ sung thảo dược hoặc sản phẩm thải độc gan chưa được kiểm chứng.
