Khoảng 46.000 bệnh nhân suy thận mạn tại Việt Nam đang phải lọc máu định kỳ, trong khi 90% người mắc bệnh thận mạn tính không hề biết mình mang bệnh cho đến giai đoạn nặng. Đây là thực trạng đáng báo động được các chuyên gia y tế cảnh báo, khi bệnh thận mạn tính được ví như 'kẻ giết người thầm lặng' bởi diễn tiến âm thầm, không triệu chứng rõ ràng ở giai đoạn đầu.
Bệnh thận mạn tính: Khủng hoảng sức khỏe toàn cầu bị đánh giá thấp
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), hiện có khoảng 674 triệu người trên thế giới sống chung với bệnh thận mạn tính, nhưng con số thực tế có thể cao hơn do nhiều trường hợp chưa được chẩn đoán. Hiệp hội Thận học Quốc tế (ISN) ước tính hơn 850 triệu người toàn cầu mắc các dạng bệnh lý về thận, phổ biến hơn cả đái tháo đường và nhiều loại ung thư cộng lại.
GS. Vivekanand Jha, Chủ tịch ISN, cảnh báo: 'Bệnh thận mạn là một khủng hoảng sức khỏe toàn cầu bị đánh giá thấp. Sàng lọc sớm và chăm sóc ban đầu có thể làm chậm tiến triển bệnh.' Tại Việt Nam, khảo sát của Hiệp hội Tiết niệu và Thận học Việt Nam cho thấy khoảng 12,8% dân số trưởng thành mắc bệnh thận mãn tính, tương đương hàng triệu người. Đáng lo ngại, 90% trong số đó không biết mình mắc bệnh.
Vì sao bệnh thận khó phát hiện?
Một trong những nguyên nhân chính là thận có khả năng bù trừ lớn. Theo National Kidney Foundation, nhiều người vẫn sinh hoạt bình thường dù chức năng thận suy giảm đáng kể. Ở giai đoạn đầu, các triệu chứng như mệt mỏi, chán ăn, tiểu đêm, phù nhẹ hoặc tăng huyết áp thường bị nhầm với căng thẳng hay thiếu ngủ. WHO nhấn mạnh phần lớn bệnh nhân không có triệu chứng rõ rệt cho đến khi bệnh tiến triển.
Thói quen chỉ đi khám khi có triệu chứng rõ ràng cũng khiến bệnh bị bỏ sót. Các xét nghiệm đơn giản như xét nghiệm nước tiểu, creatinine máu hay đánh giá mức lọc cầu thận (eGFR) chưa được thực hiện thường xuyên. National Kidney Foundation cho biết khoảng 9 trên 10 người mắc bệnh thận mạn tính không biết mình mắc bệnh, dẫn đến bỏ lỡ cơ hội điều trị sớm.
Không chỉ suy thận: Biến chứng tim mạch và gánh nặng kinh tế
Nhiều người cho rằng hậu quả nặng nề nhất là suy thận phải chạy thận, nhưng thực tế bệnh thận mạn tính làm tăng đáng kể nguy cơ mắc bệnh tim mạch, đột quỵ, suy tim và tử vong sớm. Theo WHO, bệnh tim mạch là nguyên nhân tử vong hàng đầu ở bệnh nhân thận mạn. Khi chức năng thận suy giảm, cơ thể khó đào thải độc tố, dẫn đến thiếu máu, loãng xương, suy dinh dưỡng và rối loạn thần kinh.
Gánh nặng kinh tế cũng rất lớn. Theo Báo Quân đội nhân dân, Việt Nam có khoảng 46.000 bệnh nhân suy thận mạn cần lọc máu định kỳ, phải thực hiện nhiều lần mỗi tuần và kéo dài suốt đời nếu không ghép thận. Tờ Health Awareness cảnh báo bệnh thận mạn tính nằm trong nhóm nguyên nhân gây tử vong tăng nhanh nhất toàn cầu và có thể trở thành nguyên nhân hàng đầu gây mất số năm sống khỏe mạnh vào năm 2040.
Phát hiện sớm là chìa khóa vàng
Tin tích cực là phần lớn trường hợp bệnh thận có thể kiểm soát tốt nếu phát hiện sớm. WHO khuyến cáo kiểm soát huyết áp, đường huyết, duy trì cân nặng hợp lý, giảm muối, tránh thuốc lá và tập thể dục thường xuyên giúp giảm nguy cơ tiến triển bệnh. Những người có yếu tố nguy cơ như đái tháo đường, tăng huyết áp, béo phì, bệnh tim mạch hoặc tiền sử gia đình mắc bệnh thận nên kiểm tra chức năng thận định kỳ.
Điều quan trọng là không đợi đến khi có triệu chứng mới đi khám, vì khi cơ thể phát tín hiệu rõ ràng, chức năng thận thường đã mất đi không thể phục hồi. Bệnh thận không còn là bệnh của người già, đang ngày càng trẻ hóa. Nhận thức cộng đồng và tầm soát định kỳ là yếu tố quyết định giúp hàng triệu người Việt tránh hậu quả nặng nề.
