Dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) vừa được Bộ Y tế công bố với nhiều chính sách mới nhằm siết chặt quản lý thực phẩm, tăng cường hậu kiểm và đẩy mạnh chuyển đổi số. Sau hơn 15 năm thực thi, Luật năm 2010 đã tạo nền tảng pháp lý quan trọng, nhưng sự phát triển của thương mại điện tử, chuỗi cung ứng toàn cầu và các mô hình kinh doanh mới khiến nhiều quy định không còn phù hợp.
Kiểm soát thực phẩm từ trang trại đến bàn ăn
Điểm mới đầu tiên là chuyển từ quản lý theo từng công đoạn sang kiểm soát an toàn thực phẩm xuyên suốt toàn bộ chuỗi cung ứng, từ sản xuất ban đầu, sơ chế, chế biến, phân phối đến lưu thông. Theo dự thảo, thực phẩm sau thu hoạch, giết mổ hoặc khai thác phải đáp ứng giới hạn dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, thuốc thú y và các chất ô nhiễm theo tiêu chuẩn Codex. Các cơ sở sản xuất sẽ từng bước bắt buộc áp dụng hệ thống quản lý an toàn thực phẩm tiên tiến như GMP, HACCP, ISO 22000, FSSC 22000, IFS hoặc BRC theo lộ trình do Chính phủ quy định.
Một điểm mới khác là các cơ sở sản xuất đạt tiêu chuẩn quốc tế hoặc thực hành nông nghiệp tốt như GlobalGAP, ASEAN GAP, hữu cơ sẽ được miễn cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện an toàn thực phẩm, qua đó giảm thủ tục hành chính và khuyến khích doanh nghiệp đầu tư nâng cao chất lượng.
Siết hậu kiểm, quản chặt sàn thương mại điện tử
Dự thảo cải cách phương thức quản lý thực phẩm theo hướng phân loại sản phẩm dựa trên mức độ rủi ro. Các nhóm thực phẩm nguy cơ cao như thực phẩm bảo vệ sức khỏe, thực phẩm dinh dưỡng y học, thực phẩm cho chế độ ăn đặc biệt và sản phẩm dinh dưỡng cho trẻ dưới 36 tháng tuổi phải đăng ký bản công bố trước khi lưu hành. Nhiều nhóm thực phẩm khác chỉ cần công bố tiêu chuẩn áp dụng hoặc không phải công bố, nhưng đều được tăng cường kiểm tra trong quá trình lưu thông.
Đối với thực phẩm nhập khẩu, dự thảo giữ nguyên 3 phương thức kiểm tra: kiểm tra chặt, kiểm tra thông thường và kiểm tra giảm. Hàng hóa có thể được thông quan mà không cần chờ kết quả kiểm nghiệm trong một số trường hợp, đồng thời mở rộng diện miễn hoặc giảm kiểm tra đối với sản phẩm sản xuất theo hệ thống quản lý chất lượng quốc tế.
Đáng chú ý, dự thảo lần đầu bổ sung quy định riêng cho hoạt động kinh doanh thực phẩm trên nền tảng thương mại điện tử. Người bán phải đăng tải hoặc cung cấp cho sàn các giấy tờ như bản công bố sản phẩm, giấy xác nhận nội dung quảng cáo. Chủ quản nền tảng phải xây dựng cơ chế kiểm duyệt và chịu trách nhiệm liên đới nếu không kiểm soát đầy đủ, dẫn đến sự cố an toàn thực phẩm gây thiệt hại cho người tiêu dùng.
Xây dựng 'hồ sơ số' cho thực phẩm
Một thay đổi lớn là thúc đẩy chuyển đổi số trong quản lý an toàn thực phẩm. Cơ quan quản lý sẽ số hóa toàn bộ dữ liệu, xử lý thủ tục hành chính trên môi trường điện tử và xây dựng hệ thống thông tin an toàn thực phẩm thống nhất từ trung ương đến địa phương. Hệ thống này lưu trữ thông tin về cơ sở sản xuất, kinh doanh, vòng đời sản phẩm, lịch sử vi phạm, kết quả kiểm nghiệm và các sự cố an toàn thực phẩm.
Dự thảo đề xuất ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), mã số, mã vạch, nhãn điện tử và nền tảng truy xuất nguồn gốc để hỗ trợ phân tích nguy cơ, cảnh báo sớm, thu hồi sản phẩm và xử lý vi phạm. Hệ thống dữ liệu sẽ được kết nối với cơ sở dữ liệu của các bộ, ngành liên quan nhằm nâng cao hiệu quả quản lý và rút ngắn thời gian xử lý khi xảy ra sự cố.
Tăng trách nhiệm với thức ăn đường phố và suất ăn tập thể
Dự thảo mở rộng quản lý đối với loại hình cung cấp suất ăn tập thể và siết chặt hoạt động kinh doanh thức ăn đường phố. Ngoài các quy định hiện hành về vệ sinh, dụng cụ, nguyên liệu và người kinh doanh, dự thảo bổ sung nghĩa vụ lưu giữ hóa đơn, chứng từ chứng minh nguồn gốc nguyên liệu; thực hiện cam kết bảo đảm an toàn thực phẩm; thông báo thông tin cơ sở với chính quyền địa phương để phục vụ quản lý và truy xuất nguồn gốc.
UBND cấp xã được giao lập danh mục các cơ sở kinh doanh thức ăn đường phố và suất ăn tập thể trên địa bàn; tăng cường thanh tra, kiểm tra, tiếp nhận phản ánh, cập nhật thông tin vi phạm, ngộ độc thực phẩm vào hệ thống dữ liệu và triển khai các biện pháp phòng ngừa, xử lý sự cố. Theo Bộ Y tế, các chính sách mới được xây dựng theo hướng tăng cường hậu kiểm, quản lý dựa trên nguy cơ và ứng dụng công nghệ, vừa bảo đảm an toàn thực phẩm cho người dân, vừa tạo điều kiện cho doanh nghiệp đầu tư bài bản, áp dụng hệ thống quản lý chất lượng tiên tiến.
