Nghiên cứu lớn tiết lộ 3 chỉ số sinh học chìa khóa giúp sống thọ đến 100 tuổi

Nghiên cứu quy mô lớn hé lộ bí mật sống thọ trăm tuổi

Những phát hiện mới đây từ một nghiên cứu dài hạn mang tính đột phá đã cung cấp nhiều gợi ý quan trọng cho việc duy trì sức khỏe và kéo dài tuổi thọ một cách bền vững. Đặc biệt, ba đặc điểm sinh học nổi bật thường xuất hiện ở những người sống thọ đã được xác định, mở ra cánh cửa hiểu biết sâu sắc hơn về quá trình lão hóa khỏe mạnh.

Nghiên cứu 35 năm với hơn 44.000 người tham gia

Đây được đánh giá là một trong những công trình nghiên cứu quy mô lớn nhất từ trước đến nay về người cao tuổi. Nhóm các nhà khoa học tại Viện Karolinska, Thụy Điển, đã tuyển chọn 44.636 người tham gia và theo dõi sát sao họ trong suốt 35 năm. Khi các đối tượng nghiên cứu đạt độ tuổi từ 64 đến 99, các chuyên gia tiến hành đo lường nhiều chỉ số sinh học quan trọng trong máu.

Trong tổng số người tham gia, có 1.224 người, tương đương 2,7%, đã sống thọ đến 100 tuổi. Đáng chú ý, 84,6% trong số đó là phụ nữ, cho thấy sự khác biệt về giới tính trong khả năng sống thọ. Nhóm nghiên cứu đã phân tích chi tiết 12 dấu ấn sinh học liên quan mật thiết đến quá trình lão hóa và nguy cơ tử vong, bao gồm: axit uric, cholesterol toàn phần, glucose (đường huyết), alanine aminotransferase (ALT), aspartate aminotransferase (AST), creatinine, và khả năng gắn sắt của máu.

—

Ba chỉ số sinh học then chốt ở người sống trăm tuổi

Sau khi so sánh kỹ lưỡng nhóm người trăm tuổi với những người không đạt tới mốc tuổi thọ này, các nhà khoa học đã phát hiện ba đặc điểm nổi bật và nhất quán:

• Đường huyết thấp từ tuổi 60: Những người sống đến 100 tuổi thường duy trì mức đường huyết thấp hơn đáng kể. Rất ít người trong nhóm này có mức đường huyết vượt quá 6,5 mmol/l khi bước sang tuổi 60, cho thấy sự kiểm soát chuyển hóa glucose hiệu quả.
• Creatinine ở mức thấp sau tuổi 60: Creatinine là chỉ số quan trọng phản ánh chức năng thận. Ở người sống thọ, mức creatinine thường duy trì dưới 125 µmol/l, điều này cho thấy thận hoạt động tương đối tốt và ổn định theo thời gian.
• Axit uric thấp: Nghiên cứu chỉ ra rằng những người có mức axit uric thấp nhất có khả năng sống thọ cao gấp đôi so với những người có mức cao nhất. Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc kiểm soát axit uric trong máu.

Tổng hợp các kết quả cho thấy, từ khoảng 60 tuổi trở đi, những người có khả năng sống tới 100 tuổi thường duy trì đường huyết, creatinine và axit uric ở mức thấp. Đây là ba chỉ số then chốt phản ánh tình trạng chuyển hóa và sức khỏe tổng thể của cơ thể, đóng vai trò như những dấu hiệu tiên lượng cho tuổi thọ.

Ý nghĩa sức khỏe của ba chỉ số chuyển hóa quan trọng

Ba chỉ số trên không chỉ liên quan mật thiết đến tuổi thọ mà còn phản ánh tình trạng viêm, chuyển hóa và chức năng gan thận của cơ thể một cách toàn diện.

• Đường huyết: Ở người khỏe mạnh, đường huyết lúc đói nên nằm trong khoảng 3,9 - 6,1 mmol/l. Nếu cao hơn 6,1 mmol/l có thể được coi là tăng đường huyết nhẹ, còn trên 7 mmol/l cần được can thiệp y tế kịp thời. Để kiểm soát đường huyết hiệu quả, các chuyên gia khuyến nghị nên bắt đầu từ những thay đổi nhỏ trong thói quen ăn uống, chẳng hạn như ăn theo thứ tự thực phẩm giàu chất xơ trước, sau đó đến protein và chất béo, cuối cùng là tinh bột; hạn chế gạo trắng và bột mì tinh chế, tăng cường ngũ cốc nguyên hạt; ăn chậm, nhai kỹ, mỗi bữa ăn nên kéo dài ít nhất 20 phút.
• Creatinine: Creatinine có hai nguồn chính từ quá trình chuyển hóa của cơ bắp và từ sự phân giải protein trong thực phẩm. Ở người khỏe mạnh, mức creatinine trong máu thường ổn định. Giá trị tham khảo là 53-133 µmol/l ở nam giới và 44-97 µmol/l ở nữ giới. Nếu chức năng thận suy giảm, mức creatinine trong máu sẽ tăng lên đáng kể. Các dấu hiệu cảnh báo có thể bao gồm: thay đổi tần suất đi tiểu, nước tiểu bất thường, tiểu đêm nhiều, lượng nước tiểu giảm hoặc phù ở mí mắt và chân. Khi xuất hiện các triệu chứng này, cần kiểm tra nước tiểu và chức năng thận sớm để can thiệp kịp thời.
• Axit uric: Nồng độ axit uric cao được ví như “con ếch bị luộc trong nước ấm” vì tổn hại âm thầm đến nhiều cơ quan quan trọng như thận, khớp, mạch máu và tim. Trong điều kiện ăn uống bình thường, nếu hai lần xét nghiệm liên tiếp có axit uric trên 420 µmol/l thì được coi là tăng axit uric máu. Để kiểm soát chỉ số này hiệu quả, cần hạn chế thực phẩm nhiều purin như nội tạng động vật, hải sản, rong biển và bia; uống ít nhất 1.500 ml nước mỗi ngày; tập thể dục đều đặn và duy trì cân nặng hợp lý.

Bí quyết sống thọ: Yếu tố di truyền chỉ chiếm 15%

Theo các nghiên cứu chuyên sâu về tuổi thọ, yếu tố di truyền chỉ chiếm khoảng 15%, phần còn lại phụ thuộc chủ yếu vào môi trường sống và thói quen sinh hoạt hàng ngày. Tại Trung Quốc, năm 2020 có khoảng 119.000 người sống trên 100 tuổi, và dự báo đến năm 2050, dân số trên 80 tuổi sẽ tăng gấp đôi, phản ánh xu hướng già hóa dân số toàn cầu.

Một khảo sát do Trung tâm Nghiên cứu Dân số và Phát triển Trung Quốc thực hiện cho thấy những người sống thọ thường duy trì các thói quen lành mạnh sau đây, góp phần quan trọng vào việc kéo dài tuổi thọ:

1. Giữ tâm lý bình thản: Những người sống thọ hiếm khi lo lắng quá mức về những chuyện nhỏ nhặt. Nhà khoa học Elizabeth Blackburn, người đoạt giải Nobel Sinh lý học năm 2009, từng tổng kết rằng bí quyết sống lâu chủ yếu là sinh hoạt điều độ, ăn uống không kén chọn và giữ tâm thái rộng lượng. Trong đó, cân bằng tâm lý chiếm khoảng 50%, chế độ ăn hợp lý chiếm 25%, và các yếu tố khác chiếm 25%. Các chuyên gia tại Trung tâm Lão khoa Quốc gia Trung Quốc cũng khẳng định tinh thần lạc quan là yếu tố then chốt của quá trình lão hóa khỏe mạnh.
2. Chế độ ăn đa dạng và cân bằng: Khảo sát cho thấy chế độ ăn của nhiều người trăm tuổi thường thanh đạm, nhiều rau và thực phẩm thực vật, ít muối, ít chất béo, và giàu chất xơ cùng vitamin. Do khả năng nhai và tiêu hóa giảm theo tuổi tác, người cao tuổi nên duy trì chế độ ăn đa dạng, chia nhỏ bữa ăn và bổ sung đủ nước. Đặc biệt cần đảm bảo lượng protein chất lượng cao. Ngoài ra, chỉ số BMI của người cao tuổi không nên dưới 20; trên thực tế, một thân hình hơi đầy đặn đôi khi lại có lợi hơn cho sức khỏe ở tuổi già.
3. Duy trì hoạt động trí não: Khả năng nhận thức tốt giúp người cao tuổi giữ được khả năng tự chăm sóc bản thân một cách độc lập. Vì vậy, họ nên tiếp tục học hỏi, đọc sách, suy nghĩ và giao tiếp xã hội để giữ cho não bộ hoạt động linh hoạt và minh mẫn.
4. Giữ sự tò mò và tham gia nhiều hoạt động: Khảo sát về sức khỏe người cao tuổi tại Trung Quốc cho thấy tham gia nhiều hoạt động xã hội là một đặc điểm phổ biến của những người sống thọ. Việc tiếp xúc với những điều mới mẻ giúp duy trì sự hứng thú với cuộc sống, tạo động lực sống tích cực.
5. Sinh hoạt điều độ và có sở thích cá nhân: Nhiều người sống thọ duy trì lịch sinh hoạt rất ổn định và đều đặn. Ví dụ, trong danh sách “Những người sống trên 100 tuổi tại Thượng Hải năm 2022”, cụ ông Vương Nhữ Trang - người liên tiếp 8 năm có tên trong bảng xếp hạng - cho biết bí quyết của mình là sống điều độ, ăn uống đơn giản và giữ tâm trạng thoải mái. Ngoài ra, ông còn duy trì nhiều sở thích phong phú như đọc sách, xem báo, viết thơ, nghe kinh kịch hoặc chơi trò chơi trên máy tính, góp phần làm phong phú đời sống tinh thần.

Kết luận: Nền tảng cho cuộc sống khỏe mạnh và trường thọ

Tổng hợp từ nhiều nghiên cứu khoa học và kinh nghiệm thực tế của người trăm tuổi cho thấy: chế độ ăn cân bằng, vận động hợp lý, không hút thuốc, hạn chế rượu bia và giữ tinh thần ổn định là bốn nền tảng quan trọng của sức khỏe bền vững. Bên cạnh đó, việc duy trì khả năng tự chăm sóc bản thân, giữ kỷ luật trong sinh hoạt hàng ngày và tích cực tham gia các hoạt động xã hội cũng góp phần không nhỏ giúp cuộc sống tuổi già khỏe mạnh, hạnh phúc và kéo dài tuổi thọ một cách tự nhiên.