Trong 6 tháng đầu năm 2026, TP.HCM ghi nhận 198 nhân viên y tế tại các trạm y tế cấp xã nghỉ việc hoặc chuyển công tác, trong khi chỉ tuyển mới được 69 người. Dù đã tăng gần gấp đôi nhân lực và bảo đảm 100% trạm y tế có bác sĩ, thành phố vẫn thiếu khoảng 1.900 nhân viên y tế so với nhu cầu thực tế.
Nhân viên y tế làm việc gấp 3 lần vì đam mê
Chiều 14.5, tại hội nghị giám sát chuyên đề của Đoàn đại biểu Quốc hội TP.HCM về nhân lực y tế tại trạm y tế cấp xã, lãnh đạo các trạm y tế cho biết công việc nhiều nhưng ít nhân sự, cơ sở vật chất, thuốc và trang thiết bị còn hạn chế, nguồn thu - chi tài chính khó khăn. Về tuyển dụng mới, 6 tháng qua có trạm y tế không nhận được đơn xin việc nào.
Theo bác sĩ Hoàng Văn Cường, Giám đốc Trạm y tế phường Bình Đông, toàn bộ biên chế hiện nay đều là nguồn lực được ngành y tế giữ lại từ nhiều năm trước. Sau khi tổ chức lại bộ máy, số lượng nhân sự giảm mạnh, từ hơn 300 người xuống còn khoảng 100 người, trong khi khối lượng công việc ngày càng tăng. Ông Cường nói: "Hiện mỗi cán bộ phải đảm nhiệm khối lượng công việc gấp 3 lần trước đây. Làm việc vì đam mê là chính chứ không vì lý do nào khác, rất là cực, do duy trì tất cả mọi hoạt động". Ông cũng bày tỏ lo ngại nếu tiếp tục cắt giảm biên chế, công việc sẽ càng nhiều hơn, đặt ra câu hỏi liệu nhân viên có còn ở lại y tế cơ sở hay không.
Thiếu gần 1.900 nhân lực tại 168 trạm y tế
Sở Y tế TP.HCM cho biết bài toán nhân lực vẫn là thách thức lớn sau khi thành phố triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Theo TS-BS Nguyễn Văn Vĩnh Châu, Phó giám đốc Sở Y tế, từ ngày 1.7.2025, 168 trạm y tế được chuyển về UBND cấp xã quản lý. Việc sáp nhập đơn vị hành chính khiến quy mô phục vụ tăng mạnh, với 125/168 xã, phường, đặc khu (74,4%) có dân số từ 50.000 đến trên 200.000 người, tạo áp lực rất lớn cho y tế cơ sở.
Hiện TP.HCM có 6.603 nhân viên y tế tại 168 trạm y tế, tăng gần gấp đôi so với trước đây; số bác sĩ tăng từ 644 lên 1.371 người, bảo đảm 100% trạm y tế đều có bác sĩ làm việc thường xuyên. Tỷ lệ nhân lực y tế tăng từ 2,48 lên 4,37 người/vạn dân. Tuy nhiên, thành phố mới đạt khoảng 92% chỉ tiêu biên chế được giao năm 2026, còn thiếu 578 người. Nếu tính theo nhu cầu thực tế của mô hình mới, 168 trạm y tế cần 8.494 nhân lực, tức còn thiếu tới 1.891 người.
Kiến nghị sửa định mức biên chế và chính sách đặc thù
Theo Sở Y tế TP.HCM, giai đoạn 2021-2026, cử tri nhiều lần phản ánh tình trạng thiếu nhân lực, cơ sở vật chất xuống cấp và chính sách chưa đủ hấp dẫn tại y tế cơ sở. Sau khi chuyển đổi mô hình quản lý, kiến nghị tập trung vào việc bổ sung bác sĩ cơ hữu, nhất là các chuyên khoa sản, nhi và y học gia đình; đầu tư trang thiết bị, bảo đảm thuốc bảo hiểm y tế và xây dựng chính sách đủ sức thu hút, giữ chân bác sĩ làm việc tại tuyến cơ sở.
Nguyên nhân lớn nhất được xác định là định mức biên chế hiện hành không còn phù hợp với đặc thù của một siêu đô thị. Thành phố kiến nghị Bộ Y tế sớm ban hành thông tư mới thay thế quy định hiện hành theo hướng tính số lượng nhân lực dựa trên quy mô dân số, số điểm y tế và khối lượng công việc, thay vì áp dụng mức tối đa cố định. Trên cơ sở đó, TP.HCM đề nghị bổ sung thêm 1.313 biên chế để đáp ứng nhu cầu thực tế của 168 trạm y tế.
TP.HCM cũng kiến nghị Bộ Y tế và Bộ Nội vụ sớm ban hành hướng dẫn xếp hạng trạm y tế theo mô hình mới; đồng thời đề xuất Chính phủ xây dựng cơ chế đãi ngộ đặc thù cho nhân lực y tế cơ sở như phụ cấp nghề, hỗ trợ nhà ở và đào tạo sau đại học. Đối với TP.HCM, Sở Y tế đề xuất UBND TP.HCM chỉ đạo tuyển đủ 578 nhân lực còn thiếu trong năm 2026, ưu tiên các địa bàn đông dân; tăng cường luân phiên bác sĩ từ bệnh viện tuyến trên về trạm y tế, tiếp tục đầu tư cơ sở vật chất và đẩy mạnh chuyển đổi số.
Nhân lực là yếu tố then chốt
Phát biểu tại hội nghị, bà Trần Thị Diệu Thúy, Phó trưởng đoàn đại biểu Quốc hội TP.HCM, nhận định nhân lực là yếu tố then chốt quyết định sự thành công của việc củng cố và phát triển y tế cơ sở. Qua khảo sát thực tế, đoàn giám sát ghi nhận sự chênh lệch rất lớn về nguồn nhân lực giữa các khu vực, đặc biệt giữa vùng trung tâm, vùng ven và khu vực khó khăn. Bà Thúy cho rằng cần có cơ chế điều phối nhân lực chung ở cấp thành phố, bởi nếu để từng phường, xã tự tuyển dụng sẽ khó tạo mặt bằng chất lượng đồng đều.
Bà cũng lưu ý vấn đề pháp lý liên quan đến vị trí việc làm, định mức biên chế và cơ chế tuyển dụng. Việc chưa có hướng dẫn cụ thể về vị trí việc làm khiến các địa phương gặp khó khăn trong xác định nhu cầu nhân lực. Bà Thúy đề nghị nghiên cứu cơ chế cho phép thành phố chủ động sử dụng nguồn lực ngân sách để ký hợp đồng bổ sung đối với bác sĩ, điều dưỡng và nhân viên chuyên môn ngoài chỉ tiêu biên chế được giao. Đồng thời, cần xây dựng cơ chế phối hợp giữa Sở Y tế, Sở Nội vụ và UBND các phường, xã để quản lý, tuyển dụng, đào tạo và phát triển đội ngũ y tế cơ sở hiệu quả, bền vững.
Đoàn đại biểu Quốc hội TP.HCM đề nghị Sở Y tế tiếp tục rà soát toàn bộ khó khăn, vướng mắc để phân loại theo thẩm quyền xử lý và tập trung đề xuất các giải pháp cụ thể, khả thi để sớm tháo gỡ.
