Mỗi năm Việt Nam ghi nhận khoảng 180.000 ca ung thư mới và 120.000 ca tử vong. Tỷ lệ người bệnh phát hiện ở giai đoạn muộn hiện vẫn chiếm từ 50-80%, theo thông tin từ Hội nghị Khoa học Kỹ thuật của Bệnh viện Ung Bướu TP.HCM ngày 15/5.
TS.BS Diệp Bảo Tuấn, Giám đốc bệnh viện, cho biết ung thư đang trở thành một trong những thách thức lớn nhất của y tế Việt Nam trong bối cảnh dân số già hóa nhanh và các bệnh không lây nhiễm ngày càng gia tăng. Việt Nam hiện đã vượt mốc 100 triệu dân, tuổi thọ trung bình đạt khoảng 73,3 tuổi, tăng 1,8 tuổi so với năm 2000. Cùng với đó, chi phí y tế hiện chiếm gần 5% GDP cả nước.
Phát hiện ung thư khi đã ở giai đoạn muộn
Theo số liệu được TS.BS Diệp Bảo Tuấn dẫn lại, mỗi năm Việt Nam ghi nhận khoảng 180.000 ca ung thư mới và khoảng 120.000 ca tử vong do căn bệnh này. Tổng số bệnh nhân ung thư đang sống trong vòng 5 năm gần đây ước tính hơn 400.000 người. Ung thư hiện là nguyên nhân gây tử vong đứng hàng thứ hai tại Việt Nam. Tuy nhiên, điều đáng lo ngại là tỷ lệ người bệnh đến bệnh viện ở giai đoạn muộn vẫn còn rất cao.
Một nghiên cứu từ năm 2016 cho thấy từ 50-80% bệnh nhân ung thư đến khám khi bệnh đã ở giai đoạn 3 hoặc 4. Điều này khiến khả năng điều trị thành công thấp hơn đáng kể, đồng thời làm tăng nguy cơ tử vong. “Đây là con số rất đáng lo ngại. Câu hỏi đặt ra là làm thế nào để giảm tỷ lệ bệnh nhân phát hiện bệnh ở giai đoạn muộn xuống thấp hơn”, bác sĩ Tuấn cho hay.
Theo thống kê, ở nam giới Việt Nam, các loại ung thư phổ biến nhất hiện nay gồm ung thư gan, ung thư phổi và ung thư dạ dày. Trong khi đó, ở nữ giới, ung thư vú, ung thư phổi và ung thư đại trực tràng đứng đầu về số ca mắc. Tỷ lệ tử vong ở nam giới cũng có xu hướng cao hơn đáng kể so với nữ giới.
Bác sĩ Tuấn cho biết sau đại dịch Covid-19, mô hình bệnh tật toàn cầu đã thay đổi rõ rệt. Nếu trước đây bệnh tim mạch được xem là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu thì hiện nay ung thư đã vượt lên. Theo số liệu được bác sĩ Tuấn dẫn chứng, mỗi ngày trên thế giới có hơn 26.000 người tử vong vì ung thư, trong khi bệnh tim mạch ghi nhận khoảng 25.840 ca tử vong mỗi ngày. Ngoài ra, 5 nhóm bệnh không lây nhiễm hiện gây ra khoảng 70% số ca tử vong toàn cầu, trong đó ung thư đứng đầu, tiếp theo mới đến bệnh tim mạch và các bệnh lý khác.
“Điều này cho thấy ung thư đang nổi lên như nguyên nhân tử vong hàng đầu không chỉ của thế giới mà cả tại Việt Nam”, bác sĩ Tuấn chia sẻ.
Nhiều quốc gia phát triển hiện tập trung vào ba giải pháp chính để giảm gánh nặng ung thư, gồm phòng ngừa, tầm soát phát hiện sớm và cải thiện hiệu quả điều trị. Trong đó, tầm soát và phát hiện sớm được xem là yếu tố quan trọng nhất vì giúp giảm số bệnh nhân đến viện ở giai đoạn muộn, từ đó giảm chi phí điều trị và giảm tỷ lệ tử vong.
Hai phần ba ca ung thư có thể phòng ngừa
Theo bác sĩ Tuấn, ngay từ năm 1954, khi phần lớn thế giới còn tập trung vào điều trị bệnh, Nhật Bản đã xây dựng mô hình chăm sóc sức khỏe chủ động cho người dân. Triết lý này xuất phát từ ngành đóng tàu, với quan điểm mỗi con tàu trước và sau khi ra khơi đều phải được bảo trì, kiểm tra định kỳ dù chưa hư hỏng. “Con người cũng vậy, dù chưa có bệnh vẫn cần khám sức khỏe định kỳ hàng năm để phát hiện bệnh sớm”, bác sĩ Tuấn nói.
Hiện nay Nhật Bản có hơn 1.700 cơ sở thực hiện mô hình này, thu hút khoảng 3,7 triệu người đến khám sức khỏe định kỳ mỗi năm. Bác sĩ Tuấn cho rằng đây cũng là hướng đi mà Việt Nam đang thúc đẩy. Chính sách của Nhà nước và TP.HCM hiện chuyển mạnh từ điều trị sang phòng ngừa và tầm soát phát hiện sớm.
“Mục tiêu là phát hiện bệnh sớm không chỉ với ung thư mà còn nhiều bệnh lý khác để điều trị hiệu quả hơn, ít tốn kém hơn”, bác sĩ Tuấn nhấn mạnh.
Bác sĩ Tuấn khẳng định mọi người đều nên khám sức khỏe định kỳ mỗi năm, kể cả trẻ em. Tuy nhiên, việc tầm soát cần được phân tầng theo từng nhóm nguy cơ, độ tuổi và giới tính dựa trên khuyến cáo quốc tế. Trong đó, nhóm nguy cơ cao gồm người hút thuốc lá nhiều, sống trong môi trường ô nhiễm hoặc có người thân mắc ung thư cần được theo dõi sát và khám thường xuyên hơn.
“Ung thư không chừa một ai. Vì vậy, về nguyên tắc, tất cả đều nên khám sức khỏe định kỳ”, bác sĩ Tuấn cho biết.
Hiện Bệnh viện Ung Bướu TP.HCM phối hợp với ngành y tế thành phố xây dựng các phác đồ tầm soát chuẩn cho người dân theo từng nhóm nguy cơ cụ thể. Theo bác sĩ Tuấn, khoảng 2/3 bệnh ung thư xuất phát từ yếu tố môi trường và lối sống, đồng nghĩa phần lớn trường hợp có thể phòng ngừa được. Chỉ khoảng 1/3 trường hợp liên quan đến đột biến gene.
Do đó, thay đổi lối sống được xem là biện pháp quan trọng hàng đầu để giảm nguy cơ mắc bệnh. Người dân được khuyến cáo không hút thuốc lá, hạn chế rượu bia, duy trì cân nặng hợp lý, tập thể dục thường xuyên và ngủ nghỉ điều độ. Ngoài ra, bác sĩ Tuấn cũng lưu ý người dân nên hạn chế sử dụng thực phẩm bảo quản lâu ngày hoặc lên men kéo dài như dưa muối, mắm vì có thể chứa các chất làm tăng nguy cơ ung thư nếu sử dụng trong thời gian dài.
Mở rộng bảo hiểm y tế cho thuốc ung thư
Liên quan đến việc mở rộng danh mục thuốc điều trị ung thư được bảo hiểm y tế thanh toán, bác sĩ Tuấn cho biết nội dung này hiện vẫn đang trong giai đoạn dự thảo. Tuy nhiên, bệnh viện đã tham gia đóng góp ý kiến để xây dựng danh mục phù hợp, vừa đảm bảo quyền lợi người bệnh vừa bảo vệ quỹ bảo hiểm y tế. “Trong thời gian tới, nhiều thuốc điều trị ung thư mới có thể được bảo hiểm chi trả từ 50-70%. Đây là tín hiệu rất đáng mừng cho bệnh nhân và các bác sĩ điều trị”, bác sĩ Tuấn cho hay.
