Ngày 24/6, Hội Y học Dự phòng Việt Nam phối hợp với Công ty TNHH Pfizer Việt Nam tổ chức tọa đàm khoa học cập nhật thông tin y khoa về bệnh do phế cầu khuẩn ở trẻ em. Sự kiện diễn ra trong bối cảnh Bộ Y tế đưa phòng ngừa bệnh phế cầu vào Kế hoạch Tiêm chủng Mở rộng giai đoạn 2026–2028.
Tỷ lệ tử vong đáng báo động
Nghiên cứu tại Bệnh viện Nhi Trung ương giai đoạn 2019-2022 trên 274 trẻ mắc bệnh phế cầu xâm lấn (IPD) ghi nhận 24 ca tử vong, tương ứng tỷ lệ tử vong khoảng 8,8%. Như vậy, cứ khoảng 11 trẻ mắc IPD thì có 1 trẻ không qua khỏi. Đáng chú ý, 84,7% số ca tử vong thuộc nhóm trẻ dưới 5 tuổi.
Phế cầu khuẩn - thủ phạm hàng đầu gây viêm màng não ở trẻ
Dữ liệu giám sát tại Bệnh viện Nhi Đồng 1 và 2 TP.HCM (2012–2021) cho thấy, phế cầu khuẩn là tác nhân phổ biến nhất gây viêm màng não vi khuẩn ở trẻ dưới 5 tuổi (86,1%), tiếp theo là H. influenzae (7,6%) và não mô cầu (6,3%).
Gánh nặng bệnh tật và kháng kháng sinh
Phát biểu khai mạc tọa đàm, GS.TS.BS Phan Trọng Lân – Viện trưởng Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương, Chủ tịch Hội Y học Dự phòng Việt Nam nhấn mạnh: “Có những bệnh nếu chúng ta chờ đến khi vào viện mới quan tâm thì thường đã muộn. Bệnh do phế cầu khuẩn là một ví dụ vì vi khuẩn này là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây viêm phổi, viêm màng não và nhiễm khuẩn huyết ở trẻ em.” Ông cũng cho biết, dưới tác động của ô nhiễm môi trường, đô thị hóa và tự ý dùng kháng sinh, dịch tễ bệnh phế cầu đang phức tạp hơn.
PGS.TS.BS Cao Hữu Nghĩa – Trưởng Bộ môn Khoa học Y sinh, Viện Pasteur TP.HCM lưu ý: “Bệnh do phế cầu khuẩn không chỉ nguy hiểm ở trẻ nhũ nhi và dưới 5 tuổi mà còn gây bệnh nặng ở trẻ lớn có bệnh nền nguy cơ cao. Nhận diện đúng nhóm nguy cơ giúp định hướng phòng ngừa phù hợp.”
Một nghiên cứu năm 2026 ước tính khoảng 1/3 trẻ em Việt Nam mang phế cầu khuẩn không triệu chứng ở vùng hầu họng, trở thành nguồn lây chính trong cộng đồng. Các típ huyết thanh phổ biến gồm 6A (23%), 19F (17%), 6B (15%), 23F (10%), 14 (8%) và 19A (3%). Típ 19F đặc biệt đáng lo ngại vì liên quan đến 25% số ca tử vong IPD tại Bệnh viện Nhi Trung ương.
PGS.TS.BS Phạm Quang Thái – Phó Trưởng Khoa Kiểm soát Bệnh truyền nhiễm, Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương cho biết: “Bức tranh dịch tễ phế cầu ở trẻ em Việt Nam tiếp tục thay đổi, với sự đa dạng của các típ huyết thanh lưu hành. Giám sát dịch tễ liên tục và cập nhật dữ liệu khoa học là cơ sở cho các quyết định chuyên môn.”
Thách thức trong điều trị do kháng kháng sinh
BS Chuyên khoa II Nguyễn Minh Tiến - Phó Giám đốc Bệnh viện Nhi Đồng Thành phố chia sẻ: “Hàng năm, bệnh viện tiếp nhận các ca viêm phổi nặng, viêm tai giữa tái phát do phế cầu, và cả viêm màng não. Có những bệnh nhi phải can thiệp ECMO. Lựa chọn điều trị bị ảnh hưởng bởi tình trạng kháng kháng sinh ngày càng gia tăng.”
Kỳ vọng từ chương trình tiêm chủng mở rộng
Các chuyên gia kỳ vọng phụ huynh sẽ chủ động phối hợp với nhân viên y tế để bảo vệ trẻ. BS Nguyễn Hữu Ngọc Tuấn – Giám đốc Y khoa cấp cao Pfizer Việt Nam chia sẻ: “Trước diễn biến phức tạp của bệnh phế cầu, Pfizer vinh dự đồng hành hỗ trợ khoa học cùng Hội Y học Dự phòng, góp phần chia sẻ tri thức y khoa. Sự đồng hành giữa chuyên gia y tế và báo chí sẽ giúp phụ huynh hiểu rõ hơn về bệnh và tầm quan trọng của việc tham khảo ý kiến bác sĩ.”
