Người trẻ ngày nay không chỉ tìm việc làm vì thu nhập mà còn quan tâm đến môi trường làm việc, cơ hội phát triển và cân bằng cuộc sống. Điều này làm xuất hiện những khác biệt trong kỳ vọng giữa người lao động trẻ và doanh nghiệp.
Người trẻ tìm kiếm việc làm nhiều hơn một mức lương
Khi tìm kiếm cơ hội việc làm, Võ Hạo Nguyên (ngụ P.Tân Phú, TP.HCM) cho biết điều ưu tiên không phải mức lương mà là môi trường làm việc và cơ hội phát triển nghề nghiệp. Nguyên từng từ chối một số công việc vì cho rằng môi trường và tính chất công việc chưa thực sự phù hợp với định hướng cá nhân cũng như những mục tiêu dài hạn mà anh theo đuổi. "Quỹ thời gian của bản thân rất quan trọng. Nếu đầu tư sai chỗ, mình sẽ làm chậm tiến độ phát triển của chính mình", Nguyên nói.
Với Nguyên, điều anh tìm kiếm ở một công việc là cơ hội tiếp cận những kỹ năng thực tế, được làm việc với những người có kinh nghiệm và xây dựng các mối quan hệ nghề nghiệp phục vụ cho quá trình phát triển sau này. "Một môi trường làm việc tốt sẽ có những người hướng dẫn giúp mình đi nhanh và đúng hướng hơn với lĩnh vực mình lựa chọn", Nguyên chia sẻ.
Bên cạnh đó, Nguyên cho rằng nhiều người trẻ hiện nay cũng quan tâm đến sự minh bạch trong đánh giá năng lực, chế độ đãi ngộ và sự tôn trọng thời gian cá nhân ngoài giờ làm việc. "Thế hệ trước thường coi trọng sự ổn định và thâm niên. Trong khi đó, nhiều người trẻ hiện nay mong muốn được ghi nhận tương xứng với những giá trị mình tạo ra. Đôi khi việc bảo vệ quyền lợi cá nhân lại bị hiểu lầm là đòi hỏi quá mức", Nguyên bày tỏ.
Trong khi đó, Nguyễn Phùng Thành Tài (ở P.Minh Phụng, TP.HCM) cho biết khi tìm việc, điều anh ưu tiên trước hết là mức thu nhập có thể đáp ứng nhu cầu sinh hoạt cơ bản. "Mình ưu tiên mức lương đủ để nuôi sống bản thân trước, sau đó mới đến môi trường làm việc và cơ hội phát triển", Tài cho biết. Tài từng từ chối một công việc biên phiên dịch tiếng Trung có mức lương 15 triệu đồng/tháng vì không phù hợp với định hướng nghề nghiệp và lịch trình cá nhân. Theo Tài, nhiều người trẻ hiện nay không đơn thuần tìm kiếm mức lương cao nhất mà hướng đến sự cân bằng giữa thu nhập, thời gian và cơ hội phát triển. Với không ít người, việc bảo vệ sức khỏe tinh thần, duy trì cuộc sống cá nhân hoặc theo đuổi những mục tiêu dài hạn cũng quan trọng không kém mức lương nhận được.
Khoảng cách kỳ vọng giữa người trẻ và doanh nghiệp đến từ đâu?
Từ góc độ nhà tuyển dụng, bà Trần Thị Nga, Tổng giám đốc Công ty cổ phần Help All 247 (TP.HCM), cho biết: Nhiều ứng viên trẻ hiện nay đặt kỳ vọng khá cao về mức lương và cơ hội phát triển ngay từ khi mới ra trường. Với các vị trí dành cho người chưa có nhiều kinh nghiệm, không ít ứng viên mong muốn mức thu nhập cao, đồng thời kỳ vọng được học hỏi nhiều và nhanh chóng phát triển nghề nghiệp.
Tuy nhiên, điều doanh nghiệp quan tâm không chỉ là năng lực chuyên môn mà còn là sự nghiêm túc của ứng viên đối với công việc. "Qua quá trình phỏng vấn, tôi nhận thấy nhiều bạn quan tâm đến lương và quyền lợi nhưng chưa thực sự tìm hiểu kỹ về công ty, vị trí ứng tuyển hay định hướng nghề nghiệp của bản thân", bà Nga cho hay. Dù vậy, bà cũng cho rằng không nên đánh đồng tất cả người trẻ. Theo nữ doanh nhân, vẫn có nhiều ứng viên trẻ chủ động tìm hiểu doanh nghiệp, có định hướng rõ ràng và thể hiện được năng lực phù hợp với công việc.
Ở góc nhìn khác, ông Lê Thanh Yên, Giám đốc công nghệ Công ty cổ phần công nghệ Go Labs, cho rằng người trẻ hiện nay có những tiêu chí lựa chọn công việc toàn diện hơn so với trước đây. Bên cạnh thu nhập, nhiều ứng viên trẻ quan tâm đến giá trị của sản phẩm mà họ tham gia xây dựng, tác động của công việc đối với xã hội, cũng như cơ hội phát triển trong tương lai. "Họ cũng rất quan tâm đến môi trường làm việc, nơi có thể thử sức, sáng tạo và phát huy năng lực cá nhân", ông nói.
Tuy nhiên, ông Yên cũng thừa nhận có những trường hợp ứng viên đặt kỳ vọng về lương và phúc lợi cao hơn năng lực thực tế. Theo ông, nguyên nhân không hoàn toàn đến từ phía người lao động. "Một phần của vấn đề nằm ở sự lệch pha giữa nhu cầu của doanh nghiệp với chương trình đào tạo tại các cơ sở giáo dục. Một sinh viên có thành tích học tập tốt chưa chắc đã được đánh giá cao nếu thiếu kinh nghiệm thực tế hoặc kỹ năng mềm phù hợp với công việc", ông Yên phân tích.
Giải pháp thu hẹp khoảng cách kỳ vọng
Theo ông Trần Anh Tuấn, Phó chủ tịch Hội Giáo dục nghề nghiệp TP.HCM, việc người lao động trẻ ngày nay quan tâm đến môi trường làm việc, cơ hội phát triển hay sự cân bằng giữa công việc và cuộc sống là xu hướng tất yếu của thị trường lao động hiện đại. Điều này phản ánh sự chuyển dịch từ tư duy "làm để tồn tại" sang "làm để phát triển và khẳng định giá trị bản thân".
Tuy nhiên, khoảng cách giữa kỳ vọng của người trẻ và yêu cầu từ doanh nghiệp vẫn tồn tại. Theo ông Tuấn, sự phát triển của công nghệ, mạng xã hội và các nền tảng nghề nghiệp đã giúp người trẻ tiếp cận dễ dàng hơn với thông tin về lương, phúc lợi và cơ hội việc làm, từ đó hình thành một mặt bằng kỳ vọng mới. "Dù vậy, vẫn tồn tại những doanh nghiệp yêu cầu kinh nghiệm cao nhưng chưa đầu tư tương xứng cho đào tạo. Ngược lại, một bộ phận người trẻ chịu ảnh hưởng từ các câu chuyện thành công lan truyền trên mạng xã hội nên đôi khi chưa đánh giá đầy đủ thời gian và nỗ lực cần thiết để phát triển sự nghiệp", ông Tuấn nhận định.
Cũng theo ông Tuấn, hiện đang tồn tại song song 2 xu hướng trong lực lượng lao động trẻ. Một nhóm có những tiêu chuẩn lựa chọn công việc ngày càng rõ ràng và hợp lý hơn, đặc biệt về môi trường làm việc, văn hóa doanh nghiệp và cơ hội phát triển. Trong khi đó, cũng có một bộ phận đặt kỳ vọng vượt quá năng lực hoặc kinh nghiệm thực tế do thiếu trải nghiệm và thông tin về thị trường lao động.
"Điều quan trọng không phải là hạ thấp kỳ vọng, mà là cân bằng giữa tham vọng và thực tế", ông Tuấn nhấn mạnh. Theo ông, để thu hẹp khoảng cách giữa người lao động và doanh nghiệp, cả hai bên đều cần thay đổi. Doanh nghiệp cần đầu tư nhiều hơn cho đào tạo, minh bạch về lộ trình nghề nghiệp và chính sách đãi ngộ. Người trẻ cần chủ động nâng cao kỹ năng, tích lũy kinh nghiệm và hiểu rõ giá trị thực sự của bản thân trên thị trường lao động.
