Văn hóa biển đã đóng vai trò nền tảng trong quá trình dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam từ thời Hùng Vương, theo các nhà nghiên cứu lịch sử và khảo cổ học. Những phát hiện khảo cổ gần đây đã cung cấp bằng chứng thuyết phục về mối quan hệ mật thiết giữa người Việt cổ với biển cả, góp phần khẳng định chủ quyền biển đảo từ thuở sơ khai.
Bằng chứng khảo cổ về văn hóa biển thời Hùng Vương
Các di chỉ khảo cổ như Đồng Đậu, Gò Mun, và đặc biệt là di chỉ Cổ Loa đã phát lộ nhiều hiện vật liên quan đến biển, bao gồm vỏ sò, ốc biển, và các công cụ đánh bắt thủy sản. Theo PGS.TS Nguyễn Khắc Sử, nguyên Viện trưởng Viện Khảo cổ học, những hiện vật này cho thấy người Việt cổ không chỉ sinh sống ven biển mà còn có kỹ thuật đi biển, đánh bắt xa bờ từ rất sớm. Ông nhấn mạnh: “Văn hóa biển thời Hùng Vương là một bộ phận hữu cơ của văn hóa Đông Sơn, thể hiện qua các hoa văn trên trống đồng và thạp đồng mô tả thuyền chiến và sinh hoạt trên biển.”
Vai trò của biển trong truyền thuyết và lịch sử
Truyền thuyết về Sơn Tinh – Thủy Tinh, Lạc Long Quân – Âu Cơ, cùng với các câu chuyện về thần Biển, thần Sông, đã phản ánh nhận thức sâu sắc của người Việt cổ về biển. Biển không chỉ là nguồn sống mà còn là không gian văn hóa, tín ngưỡng. Trong quá trình dựng nước, các vua Hùng đã mở rộng lãnh thổ ra biển, xây dựng các trung tâm kinh tế ven biển. Theo sử sách, vùng biển từ Quảng Ninh đến Hà Tĩnh ngày nay từng là địa bàn quan trọng của nhà nước Văn Lang.
Ý nghĩa chiến lược trong giữ nước
Văn hóa biển thời Hùng Vương còn thể hiện qua các chiến lược giữ nước. Các di chỉ quân sự ven biển và hệ thống phòng thủ trên sông, biển cho thấy người Việt cổ đã ý thức được tầm quan trọng của việc bảo vệ chủ quyền biển đảo. PGS.TS Nguyễn Khắc Sử cho biết: “Việc phát hiện các mũi tên đồng, giáo mác và thuyền chiến tại các di chỉ ven biển chứng tỏ người Việt cổ đã có lực lượng thủy quân hùng hậu, sẵn sàng bảo vệ vùng biển của mình.”
Kết nối với hiện tại
Những nghiên cứu về văn hóa biển thời Hùng Vương không chỉ có giá trị lịch sử mà còn là cơ sở khoa học để khẳng định chủ quyền biển đảo của Việt Nam ngày nay. Theo các nhà sử học, việc kế thừa và phát huy truyền thống văn hóa biển của cha ông là nhiệm vụ quan trọng trong bối cảnh hội nhập và bảo vệ toàn vẹn lãnh thổ.
