Ở thôn 4, xã Trà Tập, huyện Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam, có một cặp vợ chồng người dân tộc Cà Dong (một nhánh của dân tộc Xơ Đăng) đã dành hơn 40 năm để sưu tầm và gìn giữ những hiện vật văn hóa cổ xưa của dân tộc mình. Đó là ông Hồ Văn Sơn (70 tuổi) và bà Hồ Thị Hương (68 tuổi).
Bộ sưu tập đồ sộ hơn 200 hiện vật
Ngôi nhà sàn nhỏ của ông Sơn giống như một bảo tàng thu nhỏ với hơn 200 hiện vật được xếp đặt ngăn nắp. Từ những chiếc khố, váy thổ cẩm, vòng cổ, vòng tay, cho đến các loại nhạc cụ như cồng chiêng, trống, đàn đá, và các vật dụng sinh hoạt hàng ngày như gùi, ống đựng nước, bát gốm. Mỗi hiện vật đều gắn liền với một câu chuyện lịch sử và văn hóa của người Cà Dong.
Ông Sơn kể: "Ngày xưa, người Cà Dong sống du canh du cư, nhưng vẫn gìn giữ được nhiều nét văn hóa đặc sắc. Nhưng giờ đây, nhiều người trẻ không còn mặn mà với những giá trị truyền thống. Tôi muốn lưu giữ lại những kỷ vật này để con cháu sau này biết về cội nguồn của mình."
Hành trình sưu tầm đầy gian nan
Hơn 40 năm qua, vợ chồng ông Sơn đã đi khắp các bản làng trong vùng để tìm kiếm và mua lại những hiện vật cổ. Có những món đồ họ phải đổi bằng gà, vịt, hoặc trả bằng tiền tích góp cả tháng. Bà Hương chia sẻ: "Có lần tôi phải đi bộ cả ngày đường vào rừng sâu để mua một chiếc vòng cổ cổ. Dù mệt nhưng nghĩ đến việc giữ được nét đẹp văn hóa của dân tộc, tôi lại thấy vui."
Không chỉ sưu tầm, vợ chồng ông còn tự tay phục chế và bảo quản các hiện vật. Họ dùng các phương pháp truyền thống để chống mối mọt, ẩm mốc. Ông Sơn cho biết: "Mỗi hiện vật đều có tuổi đời hàng trăm năm, nếu không biết cách bảo quản sẽ rất nhanh hỏng. Tôi học hỏi kinh nghiệm từ các già làng để giữ gìn chúng."
Mong muốn truyền lại cho thế hệ trẻ
Vợ chồng ông Sơn không chỉ dừng lại ở việc sưu tầm mà còn tích cực truyền dạy cho con cháu và người dân trong vùng về ý nghĩa của các hiện vật. Họ thường xuyên mở cửa đón khách đến tham quan, giới thiệu về văn hóa Cà Dong. Ông Sơn nói: "Tôi mong rằng những hiện vật này sẽ là cầu nối để thế hệ trẻ hiểu và yêu hơn văn hóa của dân tộc mình."
Chính quyền địa phương cũng đã có những hỗ trợ nhất định cho gia đình ông Sơn trong việc bảo tồn hiện vật. Ông Hồ Văn Thắng, Phó Chủ tịch UBND xã Trà Tập, cho biết: "Gia đình ông Sơn là tấm gương tiêu biểu trong việc giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc. Chúng tôi đang lên kế hoạch để hỗ trợ họ xây dựng một không gian trưng bày chuyên nghiệp hơn."
Bảo tồn văn hóa trong thời đại mới
Trong bối cảnh hội nhập, nhiều giá trị văn hóa truyền thống đang dần mai một, những nỗ lực của vợ chồng ông Sơn càng trở nên quý giá. Họ không chỉ lưu giữ hiện vật mà còn góp phần gìn giữ hồn cốt của dân tộc Cà Dong. Bà Hương tâm sự: "Tôi chỉ mong sao sau này khi chúng tôi không còn nữa, những hiện vật này vẫn được gìn giữ và phát huy giá trị."
Hiện tại, bộ sưu tập của gia đình ông Sơn đã thu hút sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu văn hóa và khách du lịch. Nhiều người đến tham quan và bày tỏ sự ngưỡng mộ trước tình yêu và tâm huyết của vợ chồng già đối với văn hóa dân tộc. Ông Sơn hy vọng rằng, trong tương lai, sẽ có thêm nhiều người cùng chung tay bảo tồn những giá trị văn hóa quý báu này.
