Những giá trị truyền thống của dân tộc Việt Nam đang được tái hiện một cách sống động thông qua nhiều hình thức sáng tạo, từ ẩm thực đến giáo dục, góp phần xây dựng nền tảng tinh thần vững chắc cho sự phát triển bền vững của đất nước. Trong bối cảnh xã hội hiện đại, các mô hình này giúp di sản văn hóa trở nên gần gũi, dễ tiếp cận và thích ứng với nhịp sống đương đại.
Workshop ẩm thực: Kể chuyện truyền thống bằng cảm xúc
Điển hình là workshop “Mâm cúng giao thừa - Nét đẹp văn hóa của người Việt” do nhà báo Vĩnh Quyên tổ chức trong không khí rộn ràng những ngày giáp Tết. Sự kiện thu hút đông đảo người tham gia cả trực tuyến lẫn trực tiếp, tạo không gian ấm cúng để hồi tưởng về không khí linh thiêng của ngày đầu năm mới và những ký ức thanh xuân.
Nhà báo Vĩnh Quyên đã kiên trì xây dựng các không gian sinh hoạt mang đậm bản sắc dân tộc thông qua nhiều workshop tái hiện tinh hoa truyền thống, đặc biệt là ẩm thực. Các buổi phục dựng mâm cỗ cúng giao thừa, mâm cỗ Tết, mâm cỗ ba miền và chia sẻ cách chế biến món ăn Việt đều nhận được sự hưởng ứng rộng rãi từ cộng đồng.
Tiếp cận từ những điều giản dị đời thường
Phương pháp của nhà báo Vĩnh Quyên không tập trung vào việc “dạy” nấu ăn hay phục dựng nghi lễ một cách khuôn mẫu, mà thông qua việc kể câu chuyện phía sau mỗi món ăn. Đó là những câu chuyện về phong vị quê nhà, ký ức gia đình và nếp sống được truyền qua các thế hệ.
“Từ những chi tiết tưởng chừng giản dị ấy, các giá trị truyền thống được đánh thức trong đời sống hiện tại, trở thành sợi dây gắn kết tự nhiên giữa các thế hệ,” bà Vĩnh Quyên chia sẻ. Nhiều người tham dự cho biết họ mang về không chỉ kiến thức mà còn cả ký ức đẹp, cảm xúc lắng đọng và mong muốn gìn giữ, lan tỏa những điều tốt đẹp trong sinh hoạt hàng ngày.
Gieo mầm từ giáo dục: Xây dựng bản lĩnh tinh thần cho trẻ
Trong khi các hoạt động của nhà báo Vĩnh Quyên hướng đến việc đánh thức ký ức truyền thống ở người trưởng thành, Tiến sĩ giáo dục Nguyễn Thụy Anh lại tập trung vào việc gieo mầm từ lứa tuổi nhỏ. Thông qua Câu lạc bộ Đọc sách cùng con và nhiều không gian giáo dục khác, bà đưa di sản dân tộc đến gần hơn với trẻ em bằng phương pháp sáng tạo, sinh động và giàu tính trải nghiệm.
Tiến sĩ Nguyễn Thụy Anh cho biết các hoạt động này hướng đến hai mục tiêu song song: khuyến khích giới trẻ tự hào về vẻ đẹp tâm hồn Việt Nam và xây dựng “phông nền tinh thần” vững chắc, đồng thời giúp trẻ tiếp nhận kiến thức, kỹ năng một cách tự nhiên, không gò ép.
Vai trò của nhà trường trong giáo dục truyền thống
Với tư cách người tham gia biên soạn sách giáo khoa về hoạt động trải nghiệm, Tiến sĩ Nguyễn Thụy Anh nhấn mạnh tầm quan trọng của việc lồng ghép nghệ thuật truyền thống vào giáo dục. Các hình thức như đưa nghệ sĩ đến trường học, tổ chức tiết sinh hoạt dưới cờ với nội dung xẩm, chèo, tuồng, quan họ, hay những chuyến đi thực tế đến làng quan họ, sân đình đã cho thấy hiệu quả rõ rệt.
“Chỉ cần phương pháp phù hợp và tình yêu chân thành với giá trị gốc rễ của dân tộc, việc khơi gợi niềm yêu thích và sự trân trọng ở học sinh là hoàn toàn khả thi,” bà khẳng định. Khi di sản được đưa vào giáo dục qua trải nghiệm sống động, nó trở thành phần tự nhiên của đời sống học đường, góp phần xây dựng con người Việt Nam phát triển hài hòa về trí tuệ, đạo đức và bản sắc.
Sự tiếp nối sáng tạo của thế hệ trẻ
Thời gian gần đây, nhiều dự án và cộng đồng do người trẻ khởi xướng đã tạo làn sóng lan tỏa mạnh mẽ giá trị truyền thống trong xã hội. Nhóm Đại Việt Cổ Phong, thành lập từ năm 2014, đã trở thành không gian kết nối hàng trăm nghìn bạn trẻ say mê nghiên cứu, chia sẻ tri thức về lịch sử, phong tục, lễ nghi của người Việt.
Dự án “Màu dân tộc” do chị Nguyễn Thị Hữu khởi xướng lại chọn hướng đi sáng tạo khi đưa tranh dân gian và gam màu truyền thống vào các sản phẩm ứng dụng như đèn trang trí, sách vở, bình gốm, túi xách. Qua việc nghiên cứu, phục dựng và giới thiệu sắc màu cổ truyền, dự án giúp công chúng, đặc biệt là giới trẻ, nhận diện sâu sắc hơn vẻ đẹp tinh tế của di sản dân tộc.
Nhận định từ chuyên gia văn hóa
Nhà nghiên cứu văn hóa dân gian Nguyễn Hùng Vỹ nhận định, trong tiến trình đổi mới và phát triển, các giá trị truyền thống không những không phai nhạt mà còn có thêm điều kiện để khôi phục và lan tỏa mạnh mẽ hơn. Tuy nhiên, bảo tồn phải đi đôi với thấu hiểu và phát huy.
“Mỗi thế hệ cần ý thức rằng hôm nay chính là truyền thống của ngày mai. Việc trao truyền không chỉ dừng lại ở gìn giữ giá trị sẵn có, mà còn là sáng tạo trên nền tảng bản sắc để tạo ra giá trị mới cho tương lai,” ông nói. Khi những giá trị chân-thiện-mỹ được nuôi dưỡng trong đời sống thường nhật, dòng chảy tinh thần ấy sẽ tiếp tục bền bỉ, nâng đỡ xã hội và góp phần định vị bản sắc Việt Nam trong quá trình hội nhập toàn cầu.
