Theo các chuyên gia tại hội thảo, sau hợp nhất, Thành phố Hồ Chí Minh hình thành ba trụ cột trong công nghiệp: công nghiệp công nghệ cao-điện tử (khu vực TP.HCM cũ), chế biến chế tạo-công nghiệp hỗ trợ (Bình Dương cũ) và năng lượng-luyện kim-hóa chất gắn với cảng biển (Bà Rịa-Vũng Tàu cũ). Đây là cơ cấu hiếm có tại Việt Nam, giúp thành phố sở hữu đồng thời cả ba nhóm ngành công nghiệp chiến lược.
Cơ cấu công nghiệp dịch chuyển theo hướng phát thải thấp
Xét về góc độ phát thải, cơ cấu công nghiệp của thành phố đã dịch chuyển theo hướng phát thải thấp hơn: phần lớn giá trị sản phẩm công nghiệp thuộc nhóm phát thải trung bình và thấp. Theo Thạc sĩ Trần Văn Bích, nguyên Trưởng Phòng Phát triển kinh tế, Viện Nghiên cứu phát triển Thành phố Hồ Chí Minh, thành phố hiện có hơn 60 khu công nghiệp đang hoạt động, chiếm hơn 20% giá trị sản phẩm công nghiệp của cả nước.
Ông Phạm Bình An, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển Thành phố Hồ Chí Minh, phát biểu tại hội thảo nhấn mạnh định hướng tái cơ cấu trong giai đoạn 2030-2045 theo hướng “xanh-công nghệ cao-giá trị gia tăng lớn”, giảm dần các ngành thâm dụng tài nguyên và ô nhiễm.
Ưu tiên thu hút ngành chiến lược và chuyển đổi khu công nghiệp
Thành phố ưu tiên thu hút các ngành chiến lược như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ sinh học và vật liệu mới. Mục tiêu trọng tâm là chuyển đổi các khu công nghiệp hiện hữu sang mô hình khu công nghiệp sinh thái và thông minh, gắn liền với việc kiểm kê khí nhà kính và phát triển thị trường tín chỉ carbon.
Theo Viện Nghiên cứu phát triển Thành phố Hồ Chí Minh, thành phố đã đạt được những bước tiến ban đầu trong chuyển đổi xanh tại các khu công nghiệp. Khu vực công nghiệp đã bắt đầu chuyển dịch theo hướng sử dụng hiệu quả tài nguyên và giảm phát thải, thể hiện qua các tiêu chí như hiệu quả sử dụng điện năng, kiểm soát phát thải và áp dụng công nghệ sạch ở một số doanh nghiệp.
Hạn chế và giải pháp cho chuyển đổi xanh
Tuy nhiên, thực trạng vẫn còn nhiều hạn chế: việc sử dụng năng lượng tái tạo, tái sử dụng nước thải, tái chế chất thải rắn và áp dụng các tiêu chuẩn quản lý quốc tế (ISO 14001, ISO 50001) còn thấp. Các mô hình cộng sinh công nghiệp và kinh tế tuần hoàn mới ở giai đoạn khởi động, chưa trở thành xu hướng phổ biến.
Để chuyển đổi các khu công nghiệp theo hướng xanh, Net Zero, các chuyên gia cho rằng thành phố cần chuẩn hóa bộ chỉ tiêu công nghiệp xanh nhằm giám sát tiến độ theo các mục tiêu chuyển đổi xanh đã đặt ra. Đồng thời, nghiên cứu, thí điểm khung tài chính bền vững cho khu công nghiệp; bổ sung khung tài chính chuyển đổi cho công nghiệp nặng; phát triển thị trường tín chỉ carbon gắn với sàn giao dịch của Trung tâm Tài chính quốc tế tại Thành phố Hồ Chí Minh.
