Đây là bộ tiểu thuyết đầu tiên về cuộc đời và sự nghiệp cách mạng của Bác Hồ được chuyển thể từng tập để đưa lên sân khấu biểu diễn. Trải qua 20 năm, bộ sách 5 tập gồm Nợ nước non (năm 2022), Lênh đênh bốn biển (năm 2023), Từ Việt Bắc về Hà Nội, Đường lên Điện Biên (năm 2024) và Việt Nam-Hồ Chí Minh (năm 2025) do Nhà xuất bản Văn học ấn hành.
Hành trình sáng tạo của PGS, TS Nguyễn Thế Kỷ
PGS, TS Nguyễn Thế Kỷ đã nung nấu ý tưởng, dày công chuẩn bị tư liệu và đi điền dã trong và ngoài nước suốt 20 năm trước khi bắt tay viết tập đầu tiên vào năm 2019. Với hơn 1.100 trang sách, ông đã khắc họa chân thực, sống động thân thế và sự nghiệp cách mạng vĩ đại của Chủ tịch Hồ Chí Minh.
Bộ sách dẫn dắt bạn đọc ngược dòng thời gian, từ cậu bé khôi ngô, tuấn tú, hiếu thảo tại Làng Sen thuở thiếu thời, đến chàng thanh niên Nguyễn Tất Thành giàu lòng yêu nước với chuyến vượt trùng dương ngày 5/6/1911, mang theo khát vọng cháy bỏng: “Tôi muốn đi ra nước ngoài xem nước Pháp và các nước khác. Sau khi xem xét họ làm như thế nào, tôi sẽ trở về giúp đồng bào ta”. Tiếp đó là những giai đoạn lịch sử hào hùng, nơi cuộc đời Bác gắn liền với vận mệnh dân tộc. Từ Làng Sen, Nam Đàn, Nghệ An, Hồ Chí Minh đã hòa mình vào cuộc đấu tranh vĩ đại của dân tộc, từ một người yêu nước chân chính trở thành người cộng sản chân chính, một nhà văn hóa lớn của nhân loại. Từ tầm cao thế giới, Người trở về với đất nước, để lại cho muôn đời sau tư tưởng Hồ Chí Minh, đạo đức Hồ Chí Minh, phong cách Hồ Chí Minh và con đường Hồ Chí Minh.
Bằng bút pháp chân thật, giản dị, cùng cách nhìn lịch sử biện chứng, sâu sắc, PGS, TS Nguyễn Thế Kỷ đã khắc họa hình tượng Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh ở nhiều góc độ chính trị, văn hóa, nhân văn, đặc biệt là chiều sâu trí tuệ, cốt cách và tâm hồn của Người, tạo nên thành công lớn qua bộ tiểu thuyết Nước non vạn dặm.
Chuyển thể sân khấu: Sự kết hợp nghệ thuật độc đáo
Song song với quá trình hoàn thiện bộ sách, PGS, TS, nhà văn Nguyễn Thế Kỷ đã cùng TS, NSND, đạo diễn sân khấu Triệu Trung Kiên xây dựng kế hoạch chuyển thể 5 tập tiểu thuyết thành 5 tác phẩm sân khấu. Đáng chú ý, với sự cộng tác, đồng cảm và sáng tạo nghệ thuật son sắt suốt 14 năm, bộ ba biên kịch Nguyễn Thế Kỷ, đạo diễn Triệu Trung Kiên và soạn giả chuyển thể cải lương Hoàng Song Việt đã hợp thành một ê-kíp ăn ý, thành công trong việc chuyển tải hình tượng nghệ thuật từ văn học lên sân khấu. Bên cạnh đó, thành công của các vở diễn còn có sự đóng góp quan trọng của tác giả âm nhạc, NSND Trọng Đài và họa sĩ, NSND Doãn Bằng, người đảm nhiệm thiết kế, trang trí sân khấu.
Vở diễn “Nợ nước non” và những đổi mới sáng tạo
Trong vở diễn Nợ nước non (chuyển thể từ tập 1, năm 2022), khắc họa hình tượng Bác Hồ ở độ tuổi ấu thơ và tráng niên, các tác giả đã chọn lọc một số loại hình nghệ thuật biểu diễn truyền thống khác, vừa phù hợp bối cảnh câu chuyện vừa hòa quyện với nghệ thuật cải lương, mang đến màu sắc sân khấu vừa quen vừa lạ, lôi cuốn người xem. Điệu dân ca ví - giặm xứ Nghệ ngân vang mở màn, trên sân khấu hiện ra một đoạn phim tư liệu minh họa cảnh sống thôn quê cuối thế kỷ 19 với câu hát: “Con ơi nhớ lấy câu này/Chăm lo đèn sách cho tày áo cơm...”, giàu liên tưởng và dễ dàng chạm đến trái tim khán giả.
Vở diễn Nợ nước non do Nhà hát Cải lương Việt Nam (nay thuộc Nhà hát Sân khấu truyền thống quốc gia Việt Nam) phối hợp với Đoàn nghệ thuật Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên hợp quốc (UNESCO) Di sản dân ca xứ Nghệ dàn dựng, đã gặt hái nhiều thành công từ năm 2022 đến nay với hơn 100 suất diễn phục vụ khán giả Hà Nội và nhiều tỉnh, thành miền Trung, miền Nam.
Vở diễn “Từ Việt Bắc về Hà Nội” và thành công mới
Nhân dịp kỷ niệm 80 năm Cách mạng Tháng Tám thành công và Quốc khánh 2/9 năm 2025, Nhà hát Sân khấu truyền thống quốc gia Việt Nam đã công diễn vở cải lương Từ Việt Bắc về Hà Nội, chuyển thể từ tập thứ ba của bộ tiểu thuyết. Thành công của vở diễn đến từ những thể nghiệm sáng tạo không ngừng trong thiết kế mỹ thuật sân khấu, kết hợp hài hòa các loại hình dân ca vùng miền với nghệ thuật cải lương, cùng sự tinh tế trong chắt lọc lời thoại và động tác sân khấu, dựng nên hình tượng Bác Hồ vô cùng giản dị và sống động.
Một số trường đoạn đạt hiệu quả nghệ thuật cao, như cảnh các đồng chí cán bộ tại địa phương đưa Người tới hang Pác Bó trong những ngày đầu về nước; cảnh Người viết bức thư “Kính cáo đồng bào” kêu gọi toàn dân đoàn kết đánh kẻ thù chung là thực dân Pháp, phát xít Nhật và bè lũ Việt gian.
Triển vọng và ý nghĩa
Ba phần tiểu thuyết còn lại đang được ê-kíp tiếp tục nghiên cứu, chuyển soạn và lên phương án dàn dựng. Những thành công bước đầu trong việc đưa hình tượng Bác Hồ từ trang sách lên sân khấu truyền thống là một trường hợp điển hình, mang đến gợi ý hữu ích cho các tác giả ở nhiều loại hình nghệ thuật khác trong quá trình tư duy sáng tạo, xây dựng hình tượng nhân vật lịch sử, cách mạng, đáp ứng nhu cầu thưởng thức nghệ thuật của công chúng hôm nay.
