Tinh thần trách nhiệm và sự cẩn trọng: Nền tảng của người làm Báo Nhân Dân
Đối với những ai gắn bó với tờ báo Đảng dưới gốc đa lịch sử, ý niệm về trách nhiệm và sự cẩn trọng thấm sâu vào tâm can một cách tự nhiên. Khác với quan niệm thông thường về nghề báo, tôi không có nhiều cơ hội đi nhiều, trải nghiệm rộng để làm dày vốn sống như nhiều đồng nghiệp khác. Vai trò của một phóng viên thời sự quốc tế và biên tập viên cho ấn phẩm Nhân Dân cuối tuần đòi hỏi những khía cạnh đặc thù, với yếu tố chuyên môn riêng biệt. Tuy nhiên, xét cho cùng, chúng tôi vẫn chia sẻ chung một tôn chỉ, phụng sự một mục đích và thực hiện nhiệm vụ chính trị mà Đảng và Nhà nước giao phó, tất cả đều là "người Báo Nhân Dân".
Sự cẩn trọng trong từng chi tiết nhỏ
Điều này vô hình trung đặt ra yêu cầu cao về sự cẩn trọng và tinh thần trách nhiệm, ngay cả với những việc tưởng chừng nhỏ nhặt và đời thường nhất. Ví dụ, qua câu chuyện bâng quơ trong ca trực, ta thấy rõ rằng ngay cả một cán bộ không thuộc khối biên tập - xuất bản cũng ý thức sâu sắc về vị thế và trách nhiệm của mình đối với xã hội, đến mức mỗi chữ viết đều phải cân nhắc kỹ lưỡng. Nếp làm việc này đã được hình thành, hun đúc và rèn giũa suốt 75 năm qua, từ "Thủ đô gió ngàn" đến hồ Hoàn Kiếm lộng gió.
Đây không chỉ là vấn đề "nhất tự thiên kim", mà còn là câu chuyện về lòng tự trọng thể hiện qua sự nghiêm túc trong công việc. Trong những cuộc trò chuyện phiếm trà dư tửu hậu, hoặc ở mức độ cao hơn, tôi thường được hỏi: "Không biết ý kiến Báo Nhân Dân thế nào?", dù là về những vấn đề hoàn toàn xa lạ. "Cái tôi" cá nhân, trong khoảnh khắc, bỗng nhiên phải đại diện cho một thực thể lớn lao, khiến mỗi lời nói thất thố đều có thể trở thành chủ đề bàn tán.
Trách nhiệm xã hội trong thời đại thông tin
Trách nhiệm xã hội của người làm Báo Nhân Dân nói riêng và người làm báo nói chung, nghe có vẻ to tát, nhưng thực tế lại hiện hữu trong từng chi tiết cụ thể như vậy. Nền báo chí cách mạng Việt Nam đã đi qua cột mốc tròn thế kỷ, và bổn phận "làm gương" vẫn luôn tồn tại. Tâm thế này đã được truyền lại từ thế hệ trước, từ khi tôi còn là cậu nhóc chạy quanh gốc đa, qua những buổi tối cha con đứng từ Bờ Hồ nhìn lên ánh đèn nơi Ban Quốc tế làm việc.
Thời trẻ, khi cộng tác với báo bạn, tôi nghe những lời khen như "Báo Nhân Dân thì cực kỳ yên tâm về câu chữ chuẩn chỉ", không quá tự hào mà chỉ ngạc nhiên. Sự "chuẩn chỉ" ấy thực ra là yêu cầu cơ bản và tuyệt đối của nghề, không hiểu sao lại được coi là tố chất nổi bật. Đó là thời báo mạng lên ngôi, khi giá trị bài viết được tính bằng lượng view, và phong cách đặt tít gây sốc trở nên phổ biến.
Thách thức trong kỷ nguyên mạng xã hội
Thế giới mạng chuyển sang thời đại mạng xã hội, nơi mỗi người có thể trở thành phóng viên không chuyên và tổng biên tập cho các bài đăng của mình. Tin tức trở thành hàng hóa có giá, dẫn đến sự lan tràn của thông tin giả và kém chất lượng. Tháng 2/2022, xung đột quân sự giữa Nga và Ukraine bùng nổ, mang đến lượng tin tức ồ ạt nhưng khó kiểm chứng.
Trong bối cảnh này, người làm báo, đặc biệt là làm Báo Nhân Dân, phải đối mặt với lựa chọn: chạy theo tin tức bất chấp hậu quả, hay chậm lại để đưa ra cách kiến giải khách quan nhất? Làm báo cần có "độ hóng" nhất định, nhưng trong đại dương thông tin hỗn loạn, việc "hóng" sao cho không sai sót và không vi phạm nhiệm vụ chính trị là câu hỏi khó.
Nguyên tắc "Dĩ bất biến, ứng vạn biến"
Đáp án thực ra rất đơn giản, xuất phát từ yếu tố nền tảng truyền thống, bắt nguồn từ lời dạy của Bác Hồ: "Dĩ bất biến, ứng vạn biến". Điều "bất biến" là lợi ích tối thượng của quốc gia dân tộc, còn "vạn biến" phụ thuộc vào thời điểm và khả năng của người viết. Cách tiếp cận này là phương thức duy nhất để vừa làm báo, vừa thực hiện nhiệm vụ chính trị và trách nhiệm xã hội.
Trong nghề này, việc duy trì các phẩm chất thiết yếu như sự cẩn trọng, tinh thần nghiêm túc và khả năng rung cảm chân thực cũng là một bổn phận. Bổn phận với lá quốc kỳ, với cơ quan, với độc giả và với lòng tự tôn của chính mình. Đặc biệt khi đất nước bước vào kỷ nguyên mới đầy cơ hội nhưng cũng tiềm ẩn cạm bẫy, nơi thông tin giả có thể được hỗ trợ bởi AI để thao túng xã hội.
