Chỉ vài ngày sau khi Thượng Hải là tâm điểm của Hội nghị Trí tuệ nhân tạo Thế giới (WAIC 2026) với hàng nghìn doanh nghiệp công nghệ và các mô hình AI, thành phố lớn nhất Trung Quốc chìm trong biển nước sau trận mưa lịch sử. Những đoạn video ô tô nổi giữa khu dân cư, đường phố hóa sông, nước phun mạnh từ miệng cống lan truyền trên mạng xã hội, khiến nhiều người đặt câu hỏi: Liệu một 'thành phố thông minh' có đủ để chống ngập?
Mưa vượt ngưỡng thiết kế
Hoàn lưu bão Bavi kết hợp với hệ thống thời tiết khác trút xuống Thượng Hải lượng mưa cực lớn chỉ trong vài giờ. Tại khu vực Ngũ Giác Trường (Wujiaochang) thuộc quận Dương Phố, lượng mưa đo được đạt 104,5 mm trong 1 giờ và lên tới 212,8 mm trong 4,5 giờ, vượt xa ngưỡng cảnh báo mưa bão thông thường trong 24 giờ. Hàng nghìn chuyến bay bị hủy, giao thông gián đoạn, nhiều tuyến đường ngập sâu. Chính quyền thành phố đã huy động hơn 70.000 nhân viên tham gia ứng phó, cứu hộ và khắc phục hậu quả.
Không chỉ là chuyện công nghệ
Theo các chuyên gia khí tượng, biến đổi khí hậu đang làm gia tăng tần suất và cường độ các hiện tượng mưa cực đoan. Khi mưa lớn trùng với ảnh hưởng của bão, triều cường hoặc mực nước sông dâng cao, áp lực lên hệ thống tiêu thoát nước tăng đáng kể. Nhiều thành phố phát triển như Tokyo, Seoul, New York cũng từng chứng kiến những trận ngập nghiêm trọng khi lượng mưa vượt quá tiêu chuẩn thiết kế của hệ thống hạ tầng.
Điều đáng suy ngẫm không nằm ở việc Thượng Hải có ứng dụng AI hay không. Thành phố này đã đầu tư mạnh vào hệ thống quan trắc thời tiết, cảm biến, dữ liệu lớn và các nền tảng hỗ trợ quản lý đô thị. Những công nghệ đó giúp dự báo nhanh hơn, phát hiện điểm ngập sớm hơn và hỗ trợ điều phối lực lượng hiệu quả hơn. Tuy nhiên, các chuyên gia quy hoạch đô thị đều thống nhất rằng công nghệ không thể thay thế các yếu tố vật lý của hạ tầng. Nếu lượng nước đổ xuống trong thời gian ngắn vượt quá khả năng chứa của hồ điều hòa, kênh rạch, cống thoát nước và các vùng đất có khả năng thấm tự nhiên, thì dù hệ thống cảnh báo có hiện đại đến đâu, nguy cơ ngập vẫn rất lớn.
Mô hình 'Thành phố bọt biển' và bài học cho đô thị
Sau nhiều đợt ngập lớn trong thập niên trước, Trung Quốc đã triển khai chương trình 'Sponge City' (thành phố bọt biển) nhằm tăng khả năng hấp thụ nước mưa thông qua hồ điều hòa, công viên ngập nước, mái xanh, vật liệu thấm nước và các không gian mở. Triết lý của mô hình này là thay vì tìm cách đưa nước ra khỏi thành phố nhanh nhất, hãy để thành phố giữ lại, thấm và điều tiết một phần lượng nước ngay tại chỗ. Đây cũng là xu hướng mà nhiều quốc gia đang áp dụng trong quy hoạch đô thị thích ứng với biến đổi khí hậu.
Tuy vậy, việc chuyển đổi một đô thị đã phát triển với mật độ xây dựng cao không thể hoàn thành trong vài năm. Những hạ tầng được xây dựng từ nhiều thập kỷ trước vẫn phải đối mặt với các hiện tượng thời tiết ngày càng vượt ngoài kịch bản thiết kế ban đầu.
Bài học về khả năng chống chịu
Nhìn từ Thượng Hải, bài học không nằm ở việc một 'thành phố thông minh' vẫn bị ngập. Điều đáng chú ý hơn là ngay cả những đô thị đầu tư rất mạnh cho công nghệ cũng đang phải tiếp tục điều chỉnh quy hoạch để thích ứng với biến đổi khí hậu và mưa cực đoan. Trong quy hoạch hiện đại, khả năng chống chịu của đô thị không chỉ được đo bằng số lượng camera, cảm biến hay nền tảng AI, mà còn được đánh giá qua những yếu tố truyền thống: còn bao nhiêu không gian cho nước, bao nhiêu diện tích thấm tự nhiên, bao nhiêu hồ điều hòa và bao nhiêu vùng trữ nước khi thời tiết trở nên bất thường.
Những hình ảnh từ Thượng Hải vì thế không nên chỉ được nhìn như một hiện tượng gây chú ý trên mạng xã hội. Chúng là lời nhắc rằng trước áp lực của biến đổi khí hậu, mọi đô thị – dù hiện đại đến đâu – đều cần song hành giữa đầu tư cho công nghệ và đầu tư cho hạ tầng xanh. Thành phố thông minh không chỉ là nơi biết mưa sẽ đến khi nào, mà quan trọng hơn, là nơi đã chuẩn bị sẵn không gian để đón lượng nước ấy một cách an toàn và bền vững.
