Thư phòng của nhà văn, cựu chiến binh, đại tá Đặng Vương Hưng tại Hà Nội là nơi lưu giữ hàng trăm ký ức chiến tranh qua thư từ, nhật ký, hồi ký. Suốt hơn hai mươi năm, ông miệt mài sưu tầm tư liệu và kỷ vật của những người lính cùng gia đình họ.
Không gian nhỏ chứa đựng ký ức lớn
Thư phòng rộng khoảng 20 m2 nhưng chất đầy sách: từ văn học của các tác giả nổi tiếng như Nguyễn Minh Châu đến hồi ký và những tác phẩm do chính nhà văn biên soạn như Trở về trong giấc mơ, Mãi mãi tuổi hai mươi, Những lá thư thời chiến. Tình yêu là chủ đề xúc động thường xuyên xuất hiện trong nhật ký thời chiến. Một câu chuyện cảm động được nhà văn kể lại là người lính tưởng tượng ra hình ảnh người yêu làm điểm tựa tinh thần, xuất hiện trong cuốn Tây Tiến viễn chinh biên soạn từ nhật ký của liệt sĩ Trần Duy Chiến.
Thư và nhật ký – hai phương tiện biểu đạt tình cảm
Thư phòng lưu giữ hàng trăm thư từ và nhật ký từ các gia đình người lính gửi về. Theo ông Đặng Vương Hưng, thư và nhật ký là hai phương tiện biểu đạt tình cảm quan trọng nhưng khác biệt trong bối cảnh chiến tranh. Viết thư là nhu cầu thông tin phổ biến, ai cũng có thể thực hiện, kể cả người không biết chữ nhờ người khác viết hộ. Ngược lại, viết nhật ký đòi hỏi trình độ viết nhất định và thường là nơi người lính gửi gắm những tâm tư thầm kín nhất, trong khi thư đôi khi được đọc chung với mọi người.
Trong môi trường quân ngũ, những lá thư từ hậu phương thường trở thành "niềm vui chung" của cả đơn vị. Khi một người nhận được thư, đồng đội cùng nhau đọc và chia sẻ câu chuyện gia đình, con cái. "Cả những đoạn thư bày tỏ tình cảm cũng được đọc chung khiến cả đơn vị được dịp cười khúc khích", nhà văn kể. Việc đọc chung thư giúp người lính gắn kết hơn, coi nỗi niềm của đồng đội như của chính mình.
Tình yêu thời chiến – sức mạnh vượt gian khổ
Nhà văn Đặng Vương Hưng cho rằng tình yêu của người lính thời chiến gắn chặt với tình yêu quê hương, đất nước. Trong thư và nhật ký, câu trước có thể là lời nhớ nhung riêng tư, câu sau đã lồng ghép mục tiêu chung của dân tộc. Sự hòa quyện này tạo nên tính cách đặc trưng của thế hệ người lính. "Tình yêu đối với người lính thời chiến thực sự là nguồn sức mạnh giúp họ vượt qua những khó khăn, gian khổ", nhà văn chia sẻ. Trong những giây phút khốc liệt nhất, hình bóng người yêu, gia đình ở hậu phương là động lực để người lính chiến đấu và hy vọng trở về ngày hòa bình.
Hành trình sưu tầm đầy thử thách
Công việc sưu tầm thư và nhật ký chiến tranh đòi hỏi sự kiên trì. Tài liệu sau hàng chục năm thường bị ố vàng, nhòe nét hoặc hư hỏng do thời tiết và chiến trường khắc nghiệt. Nhà văn gặp khó khăn khi thuyết phục các gia đình trao kỷ vật, vì với họ, đó là hiện thân thiêng liêng duy nhất còn lại của người thân đã khuất. Một cụ bà gần trăm tuổi kiên quyết không trao thư của con vì đó là thứ duy nhất giúp bà cảm thấy con mình vẫn hiện hữu. Có trường hợp người thân trao thư vì sợ thất lạc nhưng chưa muốn biến chúng thành tác phẩm; thỉnh thoảng họ gọi điện hỏi thăm về tình trạng tập thư.
Nhiều cuốn nhật ký còn viết bằng ký hiệu, ngoại ngữ hoặc tiếng lóng để giữ bí mật, khiến việc biên tập và giải mã trở nên phức tạp. Nhật ký cũng thể hiện sự đa tài và tâm hồn lãng mạn của người lính, với nhiều tranh vẽ hoặc bản ký âm âm nhạc. Nhà văn chia sẻ ông thực hiện công việc này như một cách trả món nợ ân tình với đồng đội đã hy sinh. Nhiều năm qua, ông cùng tổ chức "Trái tim người lính" tìm kiếm, phục dựng di ảnh liệt sĩ, sưu tầm kỷ vật chiến tranh, xây dựng tủ sách và kết nối thế hệ trẻ với câu chuyện của cha anh.
