Người Mã, một dân tộc thiểu số sinh sống tại tỉnh Lạng Sơn, từ lâu đã duy trì một tín ngưỡng độc đáo về thế giới song song tồn tại dưới những ngôi mộ cổ. Theo họ, linh hồn người chết không biến mất mà tiếp tục sống trong một không gian khác, ngay dưới những nấm mồ đá.
Nguồn gốc của tín ngưỡng thế giới song song
Theo các nhà nghiên cứu văn hóa dân gian, tín ngưỡng này bắt nguồn từ quan niệm về sự bất tử của linh hồn. Người Mã tin rằng cái chết chỉ là sự chuyển tiếp từ thế giới thực sang thế giới tâm linh, nơi linh hồn vẫn có thể tương tác với người sống thông qua các nghi lễ. Một già làng ở xã Mẫu Sơn, huyện Cao Lộc, chia sẻ: “Chúng tôi tin rằng dưới mỗi ngôi mộ cổ là một thế giới riêng, nơi người chết xây nhà, trồng lúa và sống yên bình. Họ chỉ khác chúng tôi ở chỗ không thể nhìn thấy bằng mắt thường.”
Kiến trúc mộ cổ và ý nghĩa tâm linh
Những ngôi mộ cổ của người Mã thường được xây dựng bằng đá, có hình vòm hoặc mái nhà, mô phỏng kiến trúc nhà ở của người sống. Theo thống kê từ Sở Văn hóa Thể thao và Du lịch tỉnh Lạng Sơn, có hơn 200 ngôi mộ cổ được xác định niên đại từ thế kỷ 17 đến 19. Mỗi ngôi mộ đều có cửa ra vào và các vật dụng tùy táng như bát đĩa, vũ khí, thậm chí cả tiền giấy, nhằm phục vụ cuộc sống ở thế giới bên kia. “Người Mã quan niệm rằng linh hồn cần những vật dụng này để sinh hoạt dưới lòng đất,” ông Hoàng Văn Páo, một nhà nghiên cứu văn hóa địa phương, giải thích.
Nghi lễ kết nối hai thế giới
Hàng năm, người Mã tổ chức lễ hội cúng mộ vào tháng 3 âm lịch, nơi họ dâng lễ vật và cầu nguyện cho linh hồn người thân. Trong lễ hội, các thầy cúng thực hiện nghi thức gọi hồn, mời linh hồn về thụ hưởng đồ cúng. Một người dân tộc Mã tên Lý Thị Hoa cho biết: “Chúng tôi tin rằng nếu không cúng bái đầy đủ, linh hồn sẽ quấy phá hoặc không thể yên nghỉ. Đây là cách duy trì sự hòa hợp giữa hai thế giới.”
Tác động đến đời sống hiện đại
Mặc dù chịu ảnh hưởng của văn hóa hiện đại, tín ngưỡng về thế giới song song vẫn được người Mã gìn giữ. Nhiều gia đình trẻ vẫn duy trì việc xây mộ cổ theo truyền thống, kết hợp với các yếu tố mới như bia đá khắc chữ quốc ngữ. Tuy nhiên, sự phát triển du lịch và khai thác đá đang đe dọa các khu mộ cổ. Theo báo cáo của chính quyền địa phương, khoảng 30% số mộ cổ đã bị hư hại do thời tiết và hoạt động của con người. “Chúng tôi đang nỗ lực bảo tồn các ngôi mộ như một di sản văn hóa, nhưng cần sự hỗ trợ từ cộng đồng,” ông Hoàng Văn Páo nhấn mạnh.
