Ngày 28/6, ông Phan Thanh Hải, Giám đốc Sở Văn hoá và Thể thao Tp.Huế, cho biết việc sắp xếp lại thôn, tổ dân phố là yêu cầu khách quan nhằm tinh gọn bộ máy và nâng cao hiệu quả quản trị cơ sở. Tuy nhiên, đây không chỉ là vấn đề hành chính mà còn liên quan trực tiếp đến không gian văn hóa, ký ức cộng đồng và bản sắc địa phương.
Ba nhóm yếu tố cần đặc biệt quan tâm
Theo ông Hải, khi thực hiện sắp xếp, chính quyền cần chú trọng ba nhóm yếu tố. Thứ nhất là yếu tố quản lý nhà nước: sáp nhập phải bảo đảm quy mô dân số, diện tích, hạ tầng và khả năng tổ chức hoạt động cộng đồng theo quy định, nhằm nâng cao hiệu quả quản trị, giảm đầu mối trung gian và tạo thuận lợi cho người dân.
Thứ hai là yếu tố lịch sử - văn hóa. Nhiều thôn, làng hiện nay không chỉ là đơn vị cư trú mà còn là thực thể văn hóa tồn tại hàng trăm năm. Tên gọi mỗi làng chứa đựng lịch sử hình thành vùng đất, ký ức về dòng họ khai canh, nghề truyền thống, tín ngưỡng và giá trị văn hóa đặc trưng. Việc sáp nhập không nên đồng nghĩa xóa bỏ tên gọi truyền thống, một bài học từ các đợt điều chỉnh địa giới trước đây.
Thứ ba là yếu tố đồng thuận xã hội. Mọi quyết định cần được tham vấn rộng rãi. Người dân là chủ thể bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa địa phương. Khi người dân hiểu mục đích, lợi ích và thấy giá trị truyền thống được tôn trọng, quá trình triển khai sẽ thuận lợi và bền vững hơn.
“Đối với Huế, một đô thị di sản với hàng trăm làng cổ có lịch sử lâu đời, việc sắp xếp thôn, tổ dân phố cần được thực hiện trên nguyên tắc hài hòa giữa yêu cầu quản lý hiện đại và bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống. Tinh gọn bộ máy là cần thiết, nhưng không nên đánh đổi bằng việc làm mất đi những lớp trầm tích văn hóa đã góp phần tạo nên bản sắc riêng của vùng đất Cố đô”, ông Hải nói.
Các làng cổ cần bảo tồn tên gọi
Giám đốc Sở Văn hoá và Thể thao Tp.Huế khẳng định, Huế có lịch sử định cư lâu đời với hệ thống làng xã phong phú. Nhiều làng cổ không chỉ có giá trị địa phương mà còn ý nghĩa đối với lịch sử và văn hóa dân tộc. Các địa danh này cần được bảo tồn tên gọi trong quá trình sắp xếp đơn vị hành chính và phát triển đô thị.
Trước hết là làng cổ Phước Tích, di tích cấp quốc gia, một trong những ngôi làng cổ đẹp nhất Việt Nam, còn lưu giữ kiến trúc nhà rường, đình miếu và nghề gốm truyền thống hơn 500 năm. Tiếp đến là Kim Long, từng là thủ phủ của các chúa Nguyễn trước khi xây dựng Kinh thành Huế, tập trung nhiều nhà vườn, phủ đệ và di tích. Dương Nỗ gắn với tuổi thơ Chủ tịch Hồ Chí Minh; Thanh Tiên nổi tiếng với nghề làm hoa giấy truyền thống hàng trăm năm.
“Bên cạnh đó, các làng như Bao La với nghề đan lát, Thanh Hà, Bao Vinh với thương cảng cổ, Vỹ Dạ gắn với thơ ca và nhà vườn Huế, hay Phú Mộng với phủ đệ và kiến trúc truyền thống đặc sắc cũng cần được gìn giữ. Ngoài ra còn có các làng cổ như Sình (Lại Ân), Thủ Lễ, An Truyền (Chuồn), Hiền Lương hay Cổ Bi… Mỗi làng là một 'bảo tàng sống' lưu giữ các lớp trầm tích văn hóa của vùng đất Thuận Hóa - Phú Xuân - Huế”, ông Hải chia sẻ.
Theo ông, nguyên tắc quan trọng nhất là có thể thay đổi mô hình quản lý hành chính, nhưng cần hết sức thận trọng khi tác động đến tên làng cổ. “Một khi tên làng mất đi, chúng ta không chỉ mất một địa danh, mà có thể mất luôn cả một phần ký ức văn hóa của cộng đồng. Huế là thành phố di sản, và chính những tên làng ấy là những viên gạch đầu tiên làm nên bản sắc của đô thị di sản đặc biệt này”, Giám đốc Sở Văn hoá và Thể thao Tp.Huế nhấn mạnh.
Giá trị giáo dục và kinh tế từ tên làng cổ
Cũng theo ông Phan Thanh Hải, đối với thế hệ trẻ, tên làng là một “bài học lịch sử sống”. Khi các em nghe về Kim Long, Bao Vinh, Dương Nỗ, Phú Mộng hay Vỹ Dạ, các em có cơ hội tìm hiểu nguồn gốc tên gọi, sự kiện lịch sử và nhân vật gắn bó, từ đó hình thành nền tảng giáo dục lòng yêu quê hương và ý thức bảo vệ di sản.
Về mặt phát triển kinh tế - du lịch, tên làng truyền thống là tài sản vô giá. Trên thế giới, nhiều đô thị hiện đại giữ nguyên tên các làng cổ như một phần thương hiệu địa phương. Huế có thể khai thác lợi thế này để phát triển du lịch văn hóa, du lịch cộng đồng và các sản phẩm mang bản sắc riêng. Một địa danh như Phước Tích hay Thanh Tiên không chỉ là tên gọi mà còn là thương hiệu văn hóa đã được khẳng định qua thời gian.
