Năm 2025, bốn liên hoan sân khấu chuyên nghiệp được tổ chức tại Việt Nam, thu hút hơn 60 đơn vị nghệ thuật trong nước và 8 đơn vị quốc tế, với 87 vở diễn đặc sắc. Trong số đó, gần 40 vở được trao các giải thưởng như Giải xuất sắc, Huy chương vàng, Huy chương bạc. Những con số này cho thấy dòng chảy sân khấu vẫn không ngừng vận động, nhưng dễ nhận thấy rằng đằng sau sự nhộn nhịp bề nổi là một khoảng cách lớn giữa sàn diễn và công chúng. Đặc biệt, có những tác phẩm được giới chuyên môn đánh giá cao về nội dung và chất lượng nghệ thuật, nhưng lại thiếu đời sống thị trường; không ít vở thành công ở các "sân chơi" lớn, song chỉ diễn được vài buổi đã phải xếp kho.
Nguyên nhân của khoảng cách
Một trong những nguyên nhân chính được chỉ ra là "nút thắt" trong công tác truyền thông và quảng bá. Trong khi nhiều loại hình văn hóa giải trí khác đã xác định truyền thông là một phần không thể tách rời, đồng hành cùng sản phẩm ngay từ khi chưa thành hình, thì không ít đơn vị sân khấu vẫn giữ tư duy làm xong mới quảng bá, hoặc chỉ làm truyền thông khi còn dư kinh phí. Điều này khiến nhiều tác phẩm sân khấu đánh mất cơ hội tiếp cận khán giả ngay từ đầu, không nuôi được cảm xúc tò mò và đón đợi của công chúng. Ngoài ra, nhiều đơn vị không có nhân sự chuyên môn về truyền thông, phần lớn giao cho cán bộ văn phòng hoặc tổ chức biểu diễn kiêm nhiệm, dẫn đến việc đưa thông tin đến công chúng còn hời hợt, thiếu chuyên nghiệp.
Theo Nghệ sĩ Nhân dân Lê Tiến Thọ, nguyên Chủ tịch Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam, trong cơ chế thị trường, tác phẩm sân khấu được coi là một loại "hàng hóa đặc biệt". Nếu không được đầu tư đúng mức cho quảng bá, "hàng hóa" này sẽ dễ bị chìm nghỉm giữa "biển" thông tin của các show diễn ăn khách và các hình thức giải trí đa dạng khác.
Chuyển mình để thích ứng
Áp lực từ thực tế buộc sân khấu phải chuyển mình để thích ứng. Thời gian qua, một số đơn vị đã chủ động tìm kiếm phương thức truyền thông mới nhằm nâng cao khả năng tiếp cận công chúng và mở rộng tệp khán giả. Tiêu biểu như Nhà hát Tuổi Trẻ - đơn vị nghệ thuật thường xuyên "sáng đèn" trong bối cảnh khó khăn. Nghệ sĩ Ưu tú Cao Ngọc Ánh, Phó Giám đốc Nhà hát, cho biết: "Chúng tôi luôn cố gắng lên lịch biểu diễn cho cả năm và sớm thiết kế poster với đầy đủ kịch mục, tên chương trình theo mùa, theo các ngày lễ kỷ niệm…, tiến hành truyền thông tổng lực tới đúng đối tượng khán giả qua các kênh Facebook, website, TikTok, thậm chí lập riêng Fanpage cho từng vở để khán giả dễ dàng tiếp cận thông tin." Bên cạnh đó, Nhà hát thúc đẩy quan hệ với đối tác thông qua hội nghị khách hàng, tiếp thị, thông báo trực tiếp qua hệ thống telesale, email; triển khai bán vé online, giúp khách hàng dễ dàng chọn vở diễn và lịch diễn theo mong muốn.
Hợp tác với đối tác công nghệ
Một số đơn vị sân khấu còn chủ động "bắt tay" với các đối tác truyền thông, công nghệ để từng bước hình thành hệ sinh thái số tiếp cận khán giả. Mới đây, Liên đoàn Xiếc Việt Nam đã triển khai chương trình hợp tác với Tổng công ty Truyền thông đa phương tiện VTC để phát triển hệ thống phát hành vé điện tử, thanh toán trực tuyến và truyền thông trên các nền tảng số. Mô hình này không chỉ giúp khán giả tìm hiểu thông tin về chương trình, vở diễn, mà còn có thể đặt vé, chọn chỗ ngồi thuận tiện, từ đó tối ưu hóa công tác tổ chức biểu diễn. Liên đoàn cũng huy động sinh viên báo chí tham gia tăng cường truyền thông trên nền tảng số với video ngắn, nội dung sáng tạo nhằm lan tỏa nghệ thuật xiếc và thu hút khán giả trẻ. Theo Nghệ sĩ Nhân dân Tống Toàn Thắng, Giám đốc Liên đoàn Xiếc Việt Nam, "giờ đây, sân khấu không thể chờ công chúng tự tìm đến mà phải chủ động tìm người xem." Đây là những bước đi chiến lược nhằm rút ngắn khoảng cách giữa nghệ thuật xiếc và công chúng, đưa xiếc tham gia sâu hơn vào công nghiệp văn hóa.
Nhà hát Kịch Việt Nam cũng đã làm việc với Công ty cổ phần Công nghệ và Truyền thông Không gian số - NetSpace để trao đổi về định hướng ứng dụng công nghệ và truyền thông số trong lĩnh vực nghệ thuật biểu diễn. Hai bên tập trung vào giải pháp truyền thông sáng tạo để thu hút khán giả trẻ, xây dựng thương hiệu cho nghệ sĩ và nhà hát, khai thác các kênh truyền thông số để lan tỏa giá trị nghệ thuật sân khấu.
Đưa nghệ thuật ra khỏi sân khấu hộp
Không dừng ở quảng bá trên môi trường số, một số đơn vị còn chủ động đưa nghệ thuật bước ra khỏi sân khấu hộp để đến với không gian rộng lớn hơn, tiếp cận nhiều công chúng và du khách hơn. Nhà hát Kịch Việt Nam tổ chức giới thiệu chương trình "Bác Hồ - Một tình yêu bao la" gồm các vở kịch ngắn về Bác tại Bảo tàng Hồ Chí Minh. Nhà hát Múa rối Việt Nam phối hợp với Area 75 - Art & Auction ra mắt không gian nghệ thuật "In bóng Long Thành" tại số 75 phố Hàng Bồ, Hà Nội. Trước đó, Đoàn nghệ thuật Cải lương (Nhà hát Sân khấu Truyền thống quốc gia Việt Nam) đã biểu diễn vở "Cành khế ngọt" tại Trung tâm Văn hóa nghệ thuật số 22 phố Hàng Buồm, Hà Nội. Những nỗ lực này góp phần tạo lực đẩy mới cho sân khấu và gợi mở hướng đi cần được nhân rộng để đưa sân khấu đến gần hơn với khán giả.
Giải pháp cho tương lai
Lâu nay, giữa sân khấu và khán giả luôn tồn tại mối quan hệ cộng sinh. Sân khấu chỉ thật sự "sống" khi có người thưởng thức. Trong bối cảnh cạnh tranh gay gắt của thị trường giải trí, truyền thông trở thành công cụ then chốt để biến tác phẩm sân khấu thành sản phẩm có khả năng tiêu thụ trên thị trường. Theo Tiến sĩ Mai Mỹ Duyên, hội viên Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam, đây là lúc các đơn vị sân khấu cần đẩy mạnh marketing đa kênh, sử dụng nền tảng số để quảng bá trích đoạn, chuyện hậu trường, chuyện về nghệ sĩ; đưa nghệ thuật biểu diễn "xuống phố" để tiếp cận khán giả tự nhiên, gần gũi; đồng thời xây dựng tour du lịch trải nghiệm nghệ thuật kết hợp tham quan di tích, thắng cảnh, đưa sân khấu trở thành sản phẩm văn hóa - du lịch có giá trị. Khi làm chủ được các công cụ truyền thông và biết cách quảng bá tác phẩm một cách bài bản, đúng hướng, sân khấu có thể tự tin đồng hành cùng khán giả trong dòng chảy cuộc sống hôm nay.
