Các chuyên gia kinh tế cảnh báo hiện tượng El Nino cường độ rất mạnh (Super El Nino) có thể xuất hiện trong giai đoạn 2026-2027, tạo ra cú sốc lớn đối với giá lương thực toàn cầu và kéo dài tác động đến tận năm 2028. Trong bối cảnh giá lương thực thế giới đã ở mức cao nhất trong ba năm do xung đột tại Trung Đông, các nhà kinh tế nhận định chuỗi cung ứng toàn cầu có nguy cơ phải đối mặt với hai cú sốc cùng lúc khi thời tiết cực đoan gia tăng.
Nguy cơ hình thành siêu El Nino
Các nhà khoa học cho biết El Nino 2026-2027 hình thành khi sự thay đổi của các mô hình gió khiến vùng nước ấm lan rộng ra khu vực trung tâm và phía đông xích đạo Thái Bình Dương. Theo đánh giá hiện nay, hiện tượng này có khả năng rất cao phát triển thành một đợt El Nino cường độ rất mạnh, kéo theo các đợt nắng nóng, mưa lũ và thời tiết cực đoan trên phạm vi rộng.
Cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương Quốc gia Mỹ (NOAA) tháng trước xác nhận các điều kiện nóng lên đã bắt đầu hình thành trên Thái Bình Dương, đồng thời ước tính có 63% khả năng nhiệt độ mặt nước biển sẽ cao hơn mức trung bình trên 2 độ C vào cuối năm nay. Đây là ngưỡng thường được các chuyên gia gọi không chính thức là Super El Nino hay Godzilla El Nino.
Lạm phát khí hậu quay trở lại
Trong bối cảnh chi phí sinh hoạt trên toàn cầu vẫn ở mức cao, giới chuyên gia cho rằng một đợt El Nino cực mạnh có thể tạo thêm áp lực đối với người tiêu dùng và nền kinh tế thế giới. Các ngân hàng trung ương cũng lo ngại nguy cơ lạm phát quay trở lại, khiến lãi suất có thể phải duy trì ở mức cao lâu hơn dự kiến.
Trong báo cáo nghiên cứu, ngân hàng UniCredit (Italy) nhận định El Nino có thể đưa khái niệm lạm phát do khí hậu (climateflation) trở lại tâm điểm. Những đợt nắng nóng gần đây tại châu Âu cho thấy nền nhiệt cơ bản của Trái Đất đang thay đổi. El Nino có thể tạo thêm một lớp áp lực mới trong nửa cuối năm khi khuếch đại tác động của hiện tượng nóng lên toàn cầu, báo cáo nêu.
Tác động lịch sử và dự báo mới
Trong lịch sử, El Nino nhiều lần gây thiệt hại nghiêm trọng cho sản xuất nông nghiệp và chuỗi cung ứng lương thực. Hơn một thế kỷ trước, một đợt El Nino được cho là mạnh nhất từng ghi nhận đã gây hạn hán nghiêm trọng tại Trung Quốc, miền nam châu Phi, Brazil, Ai Cập và Ấn Độ. Tình trạng mất mùa kéo dài dẫn tới nạn đói trên diện rộng, trong đó riêng tại Ấn Độ có hơn 6 triệu người thiệt mạng trong giai đoạn 1876-1878.
Các đợt El Nino xảy ra vào các năm 1981-1982, 1996-1997, 2015-2016 và 2023-2024 cũng được xếp vào nhóm mạnh nhất từng ghi nhận. Tuy nhiên, theo các dự báo mới nhất của NOAA, chu kỳ 2026-2027 thậm chí có thể còn nghiêm trọng hơn, làm gia tăng nguy cơ hạn hán và lũ lụt, từ đó ảnh hưởng đến sản lượng nông nghiệp và nguồn cung lương thực trên toàn thế giới.
Giá nông sản có thể tăng gần 16%
Theo phân tích của Goldman Sachs, nếu El Nino phát triển với cường độ như dự báo, giá các mặt hàng nông sản toàn cầu có thể tăng khoảng 15,8%. Điều này sẽ kéo theo giá thực phẩm tăng tại nhiều nền kinh tế. Riêng khu vực đồng euro, Goldman Sachs dự báo giá thực phẩm có thể tăng thêm khoảng 1,3%.
Tuy nhiên, tác động sẽ không xuất hiện ngay lập tức. Theo Goldman Sachs, phải đến nửa cuối năm 2028, toàn bộ ảnh hưởng của El Nino đối với giá lương thực toàn cầu mới được phản ánh đầy đủ. Nguyên nhân là thời điểm gieo trồng, sinh trưởng và thu hoạch của mỗi loại cây trồng khác nhau, khiến tác động của thời tiết cực đoan lan tỏa theo từng mùa vụ. Bên cạnh đó, các yếu tố logistics như mực nước trên các tuyến sông, kênh đào phục vụ vận chuyển hàng hóa cũng có thể ảnh hưởng đến chuỗi cung ứng.
Mặt hàng thiết yếu đối mặt nguy cơ tăng giá
Goldman Sachs cho biết El Nino đã bắt đầu ảnh hưởng đến mùa mưa tại Ấn Độ. Một số khu vực chỉ ghi nhận lượng mưa bằng khoảng 25% mức trung bình nhiều năm, trong khi nhiều nơi ở miền trung Ấn Độ chỉ đạt khoảng 50%. Diễn biến này có thể ảnh hưởng đến nguồn cung lúa mì, gạo và mía đường.
Tại Đông Nam Á, nguy cơ hạn hán có thể làm giảm sản lượng dầu cọ - nguyên liệu quan trọng của ngành chế biến thực phẩm. Sản lượng cà phê và ca cao cũng có nguy cơ bị ảnh hưởng. Các chuyên gia đồng thời cảnh báo điều kiện thời tiết nóng và ẩm hơn có thể làm gia tăng dịch bệnh trên cây trồng, khiến năng suất nông nghiệp tiếp tục suy giảm trong những năm tới.
Tại Bắc Mỹ, tác động của El Nino thường rõ rệt nhất vào mùa đông. Đối với châu Âu, ảnh hưởng trực tiếp của hiện tượng này có thể không lớn, nhưng giá lương thực nhập khẩu tăng sẽ tác động đáng kể đến người tiêu dùng.
Thiệt hại kinh tế ước tính
Theo UniCredit, nếu kịch bản El Nino cực mạnh xảy ra, sản lượng nông nghiệp toàn cầu có thể giảm tới 14,3%, tương đương thiệt hại khoảng 342 tỷ USD. Ngân hàng này cũng cảnh báo giá nhiều loại nông sản chủ lực có thể tăng từ 10-50%, trong khi các mặt hàng chịu ảnh hưởng nhiều nhất như gạo, dầu cọ, đường và cà phê có thể tăng 50-100% hoặc cao hơn.
Ba năm trước, Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) từng ước tính một đợt El Nino mạnh có thể khiến giá nông sản toàn cầu tăng tới 9%, trong đó đậu tương, ngô và gạo là những mặt hàng chịu ảnh hưởng lớn nhất. Bước vào nửa cuối năm 2026, hệ thống lương thực toàn cầu vẫn còn khả năng chống chịu, nhưng dư địa để ứng phó với các cú sốc mới là không nhiều, UniCredit nhận định.
