Cuốn sách 'Câu đố Việt Nam' do Công ty sách Huy Hoàng liên kết với Nhà xuất bản Văn học phát hành đang gây tranh cãi trên mạng xã hội vì hai câu đố bị cho là có ngôn từ dung tục, không phù hợp với trẻ em. Hai câu đố gây bức xúc là: 'Thân em vừa trắng lại vừa tròn / Sao anh lại nỡ lột quần em ra / Lột quần anh lại chẳng tha [...]? (là bánh gì?)' và 'Mình tròn da lại trắng tinh / Hễ nóng đến mình thì ưỡn [...] ra / Ăn phải thịt gà thì tịt [...] đi? (là bánh gì?)'. Nhiều người cho rằng các câu chữ sỗ sàng, gợi liên tưởng tính dục.
Phản ứng từ cộng đồng và đơn vị phát hành
Trên mạng xã hội, nhiều ý kiến chỉ trích cho rằng các câu đố này không chỉ thiếu vần điệu mà còn thô tục. Một người dùng bình luận: 'Các câu đố này không chỉ thiếu vần điệu mà cách diễn đạt còn khá thô, không phù hợp để đọc cho trẻ em'. Bìa sách in hình cậu bé mục đồng khiến nhiều phụ huynh hiểu lầm đây là sách dành cho thiếu nhi.
Bà Nguyễn Lê My Hoàn, Trưởng phòng bản quyền Huy Hoàng Books, cho biết cuốn sách đã được phát hành từ năm 2014 và bao gồm 1.143 câu đố chia thành 13 chủ đề. Hai câu đố gây tranh cãi chỉ chiếm phần nhỏ trong mục đố về các loại bánh. Bà giải thích: 'Cuốn sách được xếp trong nhóm sách Văn học. Tuy nhiên, hình thức bìa và tên sách câu đố nói chung có thể khiến một bộ phận độc giả, đặc biệt là phụ huynh, hiểu đây là sách phù hợp với trẻ em'. Hiện tại, Huy Hoàng Books đang phối hợp với NXB Văn học để rà soát toàn bộ ấn phẩm và tìm kiếm sự tư vấn từ các nhà nghiên cứu văn hóa dân gian.
Góc nhìn chuyên gia về 'đố tục giảng thanh'
TS Đỗ Anh Vũ, nhà nghiên cứu ngôn ngữ, nhận định hai câu đố trên thuộc loại 'đố tục giảng thanh' – một thể loại phổ biến trong văn hóa dân gian Việt Nam. 'Những câu đố này thường sử dụng các từ ngữ gợi liên tưởng đến bộ phận sinh dục hoặc các hành vi nhạy cảm nhưng lời giải lại là những đồ vật hoặc sự vật gần gũi trong đời sống nông thôn', ông nói. Tuy nhiên, TS Vũ lưu ý: 'Dù là di sản dân gian, người soạn sách vẫn cần có sự cân nhắc kỹ lưỡng về ngôn từ khi đưa vào các ấn phẩm phổ thông'. Ông cũng cho rằng hình ảnh minh họa trên bìa sách dễ gây hiểu lầm về đối tượng độc giả.
Tác giả Lê Minh Quốc, người viết nhiều sách về tiếng Việt, đồng tình: 'Sử dụng câu đố dân gian trong xã hội hiện đại cần một sự cẩn trọng và sàng lọc nhất định'. Ông nhấn mạnh câu đố hay cần có vần điệu, tạo liên tưởng thú vị và mang lại niềm vui cho người nghe.
Động thái từ cơ quan quản lý và kế hoạch tái bản
Cục Xuất bản, In và Phát hành (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) đã yêu cầu NXB Văn học báo cáo vụ việc. Về phía Huy Hoàng Books, bà Nguyễn Lê My Hoàn cho biết: 'Đối với các lần tái bản tiếp theo, Huy Hoàng Books sẽ bổ sung phần giới thiệu của các nhà nghiên cứu về đặc điểm của các thể loại câu đố dân gian, đồng thời thiết kế lại bìa và thông tin ở bìa để giúp bạn đọc nhận diện rõ hơn nội dung và đối tượng tiếp cận của cuốn sách'.
