Trong ký ức của nhiếp ảnh gia người Đức Hans-Peter Grumpe, Sa Pa cách đây hơn 30 năm là một thị trấn vùng cao hoàn toàn khác biệt so với điểm đến nhộn nhịp ngày nay. Khi ông đặt chân đến vào năm 1992, thị trấn (nay là phường Sa Pa) gần như chưa được các cuốn cẩm nang du lịch quốc tế nhắc tới.
Sa Pa năm 1992: Vẻ đẹp hoang sơ
Năm 1992, Sa Pa gần như chưa được du khách quốc tế biết đến. Thị trấn vùng cao nằm ở độ cao khoảng 1.600 m, dưới chân đỉnh Fansipan cao 3.144 m – ngọn núi cao nhất Việt Nam – vẫn giữ gần như nguyên vẹn vẻ hoang sơ, ít chịu tác động của du lịch. Ông nhớ hướng dẫn viên phải mất 2 tiếng làm việc với cơ quan chức năng chỉ vì số hộ chiếu trên giấy phép đi lại bị ghi sai.
Trong những ngày ở Sa Pa, Grumpe lưu trú tại một biệt thự cũ do người Pháp xây dựng, được cải tạo thành nhà nghỉ. Từ ban công, ông thu vào tầm mắt toàn cảnh Sa Pa và núi rừng trùng điệp phía xa.
Sự thay đổi chóng mặt chỉ sau một năm
Tuy nhiên chỉ một năm sau, Sa Pa đã đổi thay nhanh chóng. Từ năm 1993, du khách có thể đến thị trấn mà không cần giấy phép riêng, những đoàn khách đầu tiên bắt đầu xuất hiện, kéo theo những chuyển biến rõ rệt. Sa Pa khi đó đã có thêm nhiều cơ sở lưu trú, đón khoảng 30-40 du khách. Người dân địa phương bắt đầu bán quần áo, đồ trang sức cho khách tham quan. "Tốc độ thay đổi thật đáng kinh ngạc", Grumpe nhớ lại.
Nhiếp ảnh gia người Đức dẫn lại một cuốn cẩm nang du lịch xuất bản năm 2004, trong đó mô tả Sa Pa là thị trấn nhỏ với khoảng 10.000 dân, gần như chỉ gồm khách sạn, nhà hàng và các dịch vụ phục vụ du khách.
Khu chợ địa phương – Lễ hội sắc màu
Điều để lại ấn tượng sâu sắc với Grumpe vẫn là khu chợ địa phương. Mỗi sáng thứ Bảy, người dân từ các bản làng đổ về thị trấn. Trong những bộ trang phục truyền thống rực rỡ, người H'Mông Đen, Tày, Dao Đỏ... tạo nên khung cảnh đầy màu sắc. Đến Chủ Nhật, phiên chợ bước vào ngày họp chính. Đường phố, đặc biệt là những bậc thang dẫn xuống khu chợ, chật kín người. Ai cũng mang theo sản vật địa phương và cố gắng mời chào khách. "Đó là một lễ hội sắc màu đối với bất kỳ nhiếp ảnh gia nào", Grumpe viết.
Theo Grumpe, phụ nữ Dao Đỏ đặc biệt e dè trước máy ảnh. Mỗi khi ông giơ máy lên, họ lập tức quay mặt, che mặt hoặc bỏ đi. Ông đặc biệt ấn tượng với những bộ trang phục nhuộm chàm thủ công, đôi khuyên tai bạc cỡ lớn của phụ nữ, tục cạo lông mày và chiếc khăn đội đầu màu đỏ đặc trưng của người Dao.
Sa Pa ngày nay: Lột xác thành điểm đến nổi tiếng
Hơn 30 năm sau chuyến đi đầu tiên của Grumpe, Sa Pa đã "lột xác" thành một trong những điểm du lịch nổi tiếng trong và ngoài nước. Từ thị trấn vùng cao còn hoang sơ, nơi đây nay có hàng trăm khách sạn, khu nghỉ dưỡng và hệ thống dịch vụ phát triển mạnh. Dù nhiều lần muốn trở lại Việt Nam, Grumpe cuối cùng quyết định giữ nguyên những ký ức về đất nước như lần đầu ông đặt chân tới vào đầu thập niên 1990.
Hans-Peter Grumpe – Người ghi lại Việt Nam thời kỳ đầu đổi mới
Ba lần đến Việt Nam trong giai đoạn 1991-1993 giúp nhiếp ảnh gia người Đức Hans-Peter Grumpe xây dựng một trong những bộ ảnh tư liệu đồ sộ về Việt Nam thời kỳ đầu đổi mới. Ngoài Indonesia, đây là quốc gia ông dành nhiều thời gian khám phá nhất. Theo Grumpe, những chuyến đi diễn ra khi ngành du lịch Việt Nam vẫn còn ở giai đoạn sơ khai. Ông đi qua 20 tỉnh, thành và chụp khoảng 1.600 bức ảnh. Năm 2021, ông công bố thêm gần 400 bức ảnh chưa từng được giới thiệu trước đó.
