Hiện tượng rải tiền công đức bừa bãi: Nét đẹp văn hóa bị biến tướng
Việc làm công đức tại các chùa chiền, di tích lịch sử vốn là một nghĩa cử cao đẹp, thể hiện tấm lòng thành kính và hướng thiện của người dân. Tuy nhiên, trong những năm gần đây, hiện tượng rải tiền lẻ khắp nơi, từ cổng chùa đến tay tượng Phật, hồ nước hay mâm ngũ quả, đã trở thành một vấn đề đáng bàn, gây phản cảm và làm mất đi ý nghĩa thiêng liêng vốn có.
Thực trạng đáng báo động tại nhiều di tích
Theo ghi nhận, tại nhiều di tích như đền Trần ở Ninh Bình, khách đi lễ thường xuyên đặt tiền lên đùi các vị vua trong gian thờ, bất chấp hòm công đức được đặt ngay bên cạnh. Thậm chí, không ít người còn xoa tiền lên đùi, bụng của các bức tượng, tạo nên cảnh tượng thiếu tôn nghiêm. Tại chùa Phật Tích ở Bắc Ninh, nhà chùa phải dán dòng chữ nhắc nhở "Quý vị không nên đặt tiền lên tượng" và lắp đặt hàng rào bảo vệ để ngăn chặn hành vi này.
Mặc dù tình trạng rải tiền bừa bãi đã được hạn chế phần nào trong những năm gần đây nhờ các biện pháp tuyên truyền, nhưng tại một số khu vực ban thờ, nhiều người vẫn giữ thói quen cài tiền vào mâm ngũ quả hoặc gài vào các bệ đá. Anh Vũ Tuấn Việt (Ô Chợ Dừa, Hà Nội) chia sẻ: "Tôi kinh doanh quán ăn gần 10 năm, nên giữ thói quen đi chùa đầu năm để cầu bình an. Gia đình tôi thường đổi tiền lẻ và đặt vào nhiều nơi trong chùa. Có chỗ nào chưa đặt tiền lại cảm thấy không yên tâm".
Quan điểm của chuyên gia văn hóa
Nhà nghiên cứu văn hóa Trần Lâm Biền từng nhấn mạnh rằng việc công đức không nên làm tùy tiện, thiếu khoa học. Ông cho rằng: "Không phải cứ mang cái to lớn, giá trị hay rải tiền lẻ khắp nơi đã là tâm linh". Đồng quan điểm, PGS.TS Phạm Ngọc Trung giải thích rằng chùa chiền không phải là nơi để cầu xin chức tước, bổng lộc, mà là nơi hướng con người đến cái thiện. Ông nhận định: "Nhiều người chưa hiểu rõ điều này nên cứ đến chùa là cầu xin đủ thứ, rải tiền khắp nơi. Đi lễ chùa, lòng thành là điều quan trọng nhất, không cần phải chen lấn hay để lễ vật thật nhiều".
Quy định và giải pháp từ cơ quan chức năng
Để quản lý việc công đức một cách văn minh, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã đưa ra quy định từ năm 2012, theo đó mỗi di tích chỉ được đặt không quá ba hòm công đức tại ba ban thờ chính. Đĩa đặt tiền giọt dầu chỉ được đặt trên những ban thờ chính, và khuyến khích mỗi di tích chỉ nên có một hòm công đức ở vị trí thích hợp. Nhiều nơi còn áp dụng công nghệ, sử dụng mã QR để nhận công đức, giúp việc đóng góp trở nên thuận tiện và minh bạch hơn.
Việc rải tiền lẻ khắp nơi không chỉ tạo cảnh tượng xấu, mà còn khiến những người có trách nhiệm phải mất công thu gom. Hòm công đức được đặt sẵn là nơi tiếp nhận những tấm lòng thành, phục vụ cho việc tôn tạo, duy tu các công trình văn hóa, tâm linh. Do đó, cách công đức có văn hóa nhất là thả tiền vào hòm công đức, tránh sự phô trương không cần thiết.
Lòng thành: Giá trị cốt lõi của việc công đức
Trong Kinh Pháp Bảo Đàn, Lục Tổ Huệ Năng giải thích rằng công đức là tự tính sẵn có, không phải ở ngoài, không do tạo tác. Công đức có được là do tu tâm, và không có công đức nào bằng công đức của tâm thanh tịnh, sáng suốt nhìn thấu sự thật. Điều này nhấn mạnh rằng, thay vì chú trọng vào hình thức bên ngoài như rải tiền hay chuẩn bị mâm cao cỗ đầy, người đi lễ nên hướng đến sự thành tâm và tĩnh tại.
Tóm lại, việc đi chùa đầu năm hay trong các dịp lễ hội là một nét đẹp văn hóa cần được gìn giữ. Tuy nhiên, để bảo tồn giá trị thiêng liêng của không gian tâm linh, mỗi người dân cần nâng cao ý thức, thực hiện việc công đức một cách văn minh, đúng nơi quy định. Chỉ khi đó, nét đẹp truyền thống mới không bị biến tướng thành những hành vi phản cảm, và lòng thành thực sự mới được thể hiện trọn vẹn.
