Vị Tổng trấn đầu tiên của Gia Định thành
Khu lăng mộ của Quận công Nguyễn Văn Nhơn tọa lạc tại khóm Đông Huề, phường Sa Đéc, tỉnh Đồng Tháp, được người dân địa phương gọi là Lăng Ông. Ngoài ra, linh vị của ông còn được phối thờ trang trọng tại đình Tân Đông, cũng thuộc phường Sa Đéc. Ông là Tổng trấn đầu tiên của Gia Định thành, một vị công thần dưới hai triều vua Gia Long và Minh Mạng.
Giai thoại 'Quan lớn Sen'
Tương truyền, trong thời chúa Nguyễn Phúc Ánh bôn tẩu, việc hầu hạ mẹ chúa được giao cho tùy tướng Nguyễn Văn Nhơn. Mỗi khi bà mệt nhọc thường dùng chè hột sen do Nhơn dâng lên. Lâu ngày thành quen, mỗi khi cần món ấy, bà chỉ gọi một tiếng 'sen' là tự khắc Nhơn tới. Vì vậy, ông được gọi là 'Quan lớn Sen'.
Lịch sử lăng mộ và câu đối
Việc di dời mộ Quận công Nguyễn Văn Nhơn hoàn thành vào ngày 17 tháng 3 năm 1920. Khu lăng mộ hiện nằm trên đất vườn của ông Nguyễn Văn Tám, hậu duệ đời thứ 5, có tường rào bao quanh, gồm 6 lăng mộ lớn và một số mộ nhỏ. Lăng lớn nhất là của ông và bà Nguyễn Văn Nhơn, số còn lại là cha, con và cháu. Trước lăng mộ có câu đối chữ Hán: 'Bất hủ huân danh lưu cố quốc / Vô cùng tuế nguyệt điện tân thiên' (Nước xưa muôn đời lưu danh tiếng / Mồ mới ngàn năm vững đất trời), ca ngợi tài đức và công ơn của ông.
Thân thế và sự nghiệp
Quận công Nguyễn Văn Nhơn sinh năm 1753, tên thật là Nguyễn Văn Sáng, được vua Gia Long sắc ban tên Nhơn. Tổ tiên gốc Đà Nẵng, theo Nguyễn Phúc Ánh vào nam ở dinh Trấn Biên, sau lập nghiệp tại làng Tân Đông, huyện Vĩnh An, tỉnh An Giang (nay thuộc phường Sa Đéc, Đồng Tháp). Ông khởi đầu binh nghiệp năm 21 tuổi (1774), làm đội trưởng, sau thăng cai đội. Năm 1777, theo Dương Công Trừng đóng giữ Sa Đéc, được thăng cai cơ. Năm 1795, giữ chức Lưu thủ dinh Trấn Biên. Năm 1797, điều về Gia Định lo vận lương kiêm việc bộ Hộ. Từ 1802-1805, làm Lưu trấn Gia Định. Năm 1808, trấn Gia Định đổi thành Gia Định thành, ông được cử làm Tổng trấn đầu tiên. Cuối năm 1810, bàn giao cho Trương Tấn Bửu rồi dẫn binh kinh lược Nam Vang. Năm 1819, sau khi Tổng trấn tiền nhiệm Nguyễn Huỳnh Đức qua đời, ông làm Tổng trấn lần thứ hai đến năm 1820.
Tư tưởng cải cách và đóng góp
Cuối năm 1802, sau khi Gia Long bình định Bắc Hà, Nguyễn Văn Nhơn dâng sớ điều trần 14 điều xin chấn chỉnh, cải cách nhiều lĩnh vực như định lại thuế, trọng dụng hiền tài, cải cách phong tục, biểu dương người trinh tiết, định phép khoa cử, chấn chỉnh quan lại. Năm 1804, ông dâng sớ xin tha, giảm nửa thuế thóc cho dân đồn điền già yếu và cảnh báo về bọn 'lại gian' mưu lợi trong thu thuế. Khi làm Tổng trấn, ông tâu: 'Trị nước thì gốc ở nhân tài, hành chính thì trước lấy giáo hóa... Nay non sông dựng lại, đất nước lặng trong, chính là lúc học giả được thành nghiệp. Vậy xin định lại giáo điều...'. Theo Đại Nam thực lục, năm Minh Mạng thứ 2, ông cùng các đại thần Nguyễn Văn Nhơn, Trịnh Hoài Đức, Phạm Đăng Hưng được sung chức Tổng tài soạn chép bộ Liệt thánh thực lục. Dù không học nhiều, nhưng ông thông minh tài giỏi, được vua tin cậy giao việc chép sử.
Qua đời và vinh danh
Ngày mùng 5 tháng 3 năm Nhâm Ngọ (1822), Quận công Nguyễn Văn Nhơn qua đời. Vua Minh Mạng bãi chầu 3 ngày, ngự giá đến ban rượu tế và câu đối: 'Vọng Các hiệu tùng long, trực bả đan tâm huyền nhật nguyệt / Xuân Thành bi khứ hạc, do lưu chính khí tác sơn hà' (Vọng Các quyết phò vua, mãi rạng lòng son trong trời đất / Thành Xuân buồn mất hạc, vẫn còn nghĩa khí khắp non sông). Vua truy tặng tước Kinh môn Quận công, cho thờ ở Thế miếu và Trung hưng công thần miếu. Người dân kính trọng, đưa linh vị ông vào phối thờ ở đình Tân Đông, xem như vị thần bảo hộ. Ngày xưa, rạch Sa Nhơn ở vùng Sa Đéc được đọc trại thành rạch Sa Nhiên để kiêng húy ông. Hằng năm, lễ cúng tế được tổ chức vào dịp Kỳ yên tháng chạp và lễ giỗ vào tiết Thanh minh.
