Ngày 8/7, ông Nguyễn Hồng Quân, quyền Giám đốc Khu bảo tồn thiên nhiên Kon Chư Răng, xác nhận với phóng viên Thanh Niên rằng qua nhiều đợt tuần tra và khảo sát trong các năm 2023 và 2026, lực lượng chức năng đã phát hiện 4 cây kim giao núi khổng lồ tại tiểu khu 37, thuộc xã Sơn Lang, tỉnh Gia Lai. Những cây này có đường kính thân trung bình khoảng 1,7 m, cao trên 50 m, vươn vượt hẳn tầng tán của rừng nguyên sinh. Theo đánh giá chuyên môn, đây là những cây kim giao núi lớn nhất từng được ghi nhận tại Việt Nam.
Phát hiện từ những quả màu đen dưới gốc cây
Câu chuyện phát hiện quần thể cây quý bắt đầu từ một chuyến điều tra động vật hoang dã năm 2023. Trong lúc nghỉ trưa giữa rừng, anh Nguyễn Văn Tây, điều phối dự án của Hội Động vật học Frankfurt tại Việt Nam, cùng lực lượng bảo vệ rừng phát hiện nhiều quả màu đen rụng dưới đất. Từ kinh nghiệm nhận diện thực vật quý hiếm, đoàn khảo sát nhanh chóng xác định đây là quả của loài kim giao núi (tên khoa học Nageia wallichiana), một loài cây lá kim được Sách đỏ Việt Nam xếp vào nhóm sắp nguy cấp. Cây mẹ có kích thước vượt xa những ghi nhận trước đây, khiến các nhà khoa học bất ngờ. Theo các chuyên gia, cây kim giao núi tái sinh trong tự nhiên không phải hiếm, nhưng những cây mẹ có kích thước lớn như ở Kon Chư Răng rất hiếm gặp, cho thấy khu vực có thể còn nhiều cây cổ thụ chưa được phát hiện.
Phát hiện thêm 3 cây mẹ cỡ lớn
Đến tháng 4 năm 2026, trong chuyến khảo sát tiếp theo, ông Nguyễn Văn Tứ, Phó giám đốc Khu bảo tồn thiên nhiên Kon Chư Răng, cùng lực lượng bảo vệ rừng và các thành viên Hội Động vật học Frankfurt tiếp tục phát hiện thêm 3 cây mẹ cỡ lớn, nâng tổng số cây cổ thụ được ghi nhận lên 4. Ông Tứ cho biết quần thể cây quý nằm sâu trong vùng lõi rừng nguyên sinh, nơi địa hình hiểm trở và gần như tách biệt với hoạt động của con người. Để tiếp cận vị trí này, đoàn khảo sát phải băng rừng, lội suối gần một ngày. "Việc phát hiện quần thể cây mẹ có kích thước lớn tại Kon Chư Răng là tư liệu khoa học đặc biệt quan trọng, góp phần bổ sung dữ liệu về phân bố, cấu trúc quần thể và nguồn gen của loài trong hệ sinh thái", ông Tứ nhấn mạnh.
Hướng tới công nhận cây di sản Việt Nam
Kim giao núi là một trong 15 loài cây lá kim đã được ghi nhận ở Tây nguyên. Dù phân bố tại nhiều địa phương trên cả nước, loài cây này đang đối mặt với nguy cơ suy giảm nguồn gen. Tại nhiều nơi, kim giao núi chỉ còn xuất hiện dưới dạng cây tái sinh hoặc cây có đường kính nhỏ, trong khi những cây mẹ trưởng thành ngày càng hiếm. Theo Sách đỏ Việt Nam, kim giao núi hiện được xếp ở mức sắp nguy cấp. Vì vậy, quần thể cây cổ thụ vừa được phát hiện tại Kon Chư Răng có ý nghĩa đặc biệt đối với công tác bảo tồn. Các nhà khoa học xem đây như một "ngân hàng gen sống", tạo điều kiện nghiên cứu đặc điểm sinh trưởng, khả năng tái sinh cũng như xây dựng các giải pháp bảo tồn lâu dài. Dưới tán các cây cổ thụ, đoàn khảo sát còn ghi nhận nhiều cây non đang tái sinh tự nhiên, cho thấy loài vẫn duy trì khả năng phục hồi trong điều kiện sinh thái phù hợp.
Hiện Khu bảo tồn thiên nhiên Kon Chư Răng đang hoàn thiện hồ sơ khoa học, gồm dữ liệu tọa độ, hình ảnh và các chỉ số sinh trưởng chi tiết để đề xuất công nhận quần thể kim giao núi là cây di sản Việt Nam. Nếu được công nhận, đây sẽ là cơ sở quan trọng nhằm tăng cường công tác bảo vệ, đồng thời mở rộng cơ hội nghiên cứu chuyên sâu về loài thực vật quý hiếm này. Phát hiện mới tại Kon Chư Răng một lần nữa khẳng định giá trị đa dạng sinh học đặc biệt của những cánh rừng nguyên sinh Gia Lai và Tây nguyên, nơi vẫn còn lưu giữ nhiều nguồn gen quý hiếm cần được bảo tồn cho các thế hệ sau.
